ترکیه 1
در دوران امپراتوري عثماني دو نوع مدرسه وجود داشت: اندرون و مدرسه. در اندرون نظاميان تحصيل ميكردند و در مدرسه منشيان مشغول تعليم بودند. هر دوي اين مدارس نيز ريشه در سنت اسلامي داشت.
اما دو مدرسه به شيوه جديد در قرن هجدهم و نوزدهم در تركيه فعلي و امپراتوري عثماني آن زمان تأسيس شد. در سال 1773 مدرسه همايوني مهندسي دريا تأسيس شد و در سال 1848 دارالفنون عثماني بنا گرديد. سابقه هر دوي اين مدرسه به مدرسه ثمانيه بازميگردد كه محمد فاتح آن را تأسيس كرده بود. باري، مدرسه سلطنتي مهندسي دريا بعد از شكستهاي نظامي دولت عثماني تأسيس شد، مدرسه دارالفنون نيز براي بهسازي تشكيلات ديواني و دولتي پاگرفت.
در دوران حكومت آتاتورك و در سال 1933، مجلس تركيه، لايحه تحصيلات عاليه را تصويب كرد كه به تأسيس دانشگاه استانبول (دارالفنون قديمي) منجر شد. مجلس تركيه در سالهاي 1946، 1973 و 1981 قوانين ديگري را در خصوص آموزش عالي تصويب كرد.
ساختار فعلي آموزش عالي تركيه ريشه در قانون شماره 2547 مصوب 6 نوامبر 1981 دارد. مطابق اين قانون بالاترين مرجع آموزش عالي شوراي آموزش عالي تركيه با 24 عضو است. 7 عضو اين شورا رئيسجمهور معين ميكند، و 7 عضو ديگر را هيئت وزيران، 3 عضو را وزارت آموزش و 7 عضو را استادان دانشگاه انتخاب ميكنند. اين اعضا براي 4 سال به اين مقام انتخاب ميشوند.
مطابق قانون مصوب سال 1933، همچنانكه ذكر شد، دارالفنون به دانشگاه استانبول بدل شد. با اين كار، زمينه تأسيس مراكز آموزش عالي ديگر نيز فراهم گرديد. ملوكيه مكتبي (مدرسه عالي خدمتگزاران مدني) بدل به دانشگاه آنكارا شد و مدرسه عالي مهندسي استانبول نيز به دانشگاه فني استانبول تغيير نام يافت (سال 1944).
براساس قانون شماره 4936 مصوب سال 1946، به دانشگاهها استقلال و آزادي عمل داده شد.
در سال 1973، مجلس تركيه آييننامه شوراي آموزش عالي را براي همه دانشگاهها تصويب كرد، اما در سال 1975، دادگاه عالي تركيه حكم داد كه تأسيس اين شورا براساس آن مصوبه برخلاف استقلال دانشگاههاست. سرانجام با تصويب قانون سال 1981 توازني بين تمركزگرايي و خودمختاري و استقلال دانشگاهها بوجود آمد.
از سال 1946به اين سو، در مناطق مختلف تركيه مدارس عاليه مختلفي تأسيس شده است. از سال 1965 به اين طرف نيز تأسيس مدارس عالي خصوصي مجاز گشت. در اوايل دهه 70، قريب به 40 مدرسه عالي خصوصي در تركيه تأسيس شد.
مسئله استقلال دانشگاهها از مسائل اصلي جامعه تركيه بوده است. در سال 1964، براي نخستين بار دانشجويان مجبور شدند در امتحانات سراسري (به جاي امتحانات هر دانشگاه) شركت كنند. اين حادثه، در نهايت منجر به تأسيس «مراكز انتخاب و جايابي دانشجويان» (چيزي نظير سازمان سنجش در ايران) در سال 1974 گرديد. با قانون مصوب سال 1981 وظايف قانوني اين مراكز و ميزان استقلال و خودمختاري دانشگاهها مشخ گرديد.
بعد از قانون مصوب سال 1981، نهادي آموزش عالي در تركيه را ميتوان به دو نوع تقسيم كرد: 1. 30 دانشگاه 2. مؤسسات آموزش عالي غيردانشگاهي، همچون كالجهاي نظامي، آكادميهاي پليس، مؤسسات آموزشي ـ بهداشتي و... قانون سال 1981، مدارس تربيت معلم را كه تحت نظارت وزارت آموزش بودند، به سيستم دانشگاهي واگذار كرد. آن دسته از آكادميها و مدارسي نيز كه در اواسط دهه 60 تأسيس شده بودند، همين سرنوشت را داشت.
اكنون 28 دانشگاه با بودجه دولتي در تركيه وجود دارد. دو دانشگاه خصوصي نيز هست. دانشگاه بيلكنت در آنكارا كه از ادغام بنياد دانشگاه حاجت تپه، بنياد مركز پزشكي حاجت تپه و مؤسسه بنياد بهداشت كودكان حاجت تپه تأسيس شد. دانشگاه كوچ نيز در سال 1993 به عنوان دومين دانشگاه خصوصي تأسيس شد.
ذكر اين نكته لازم است كه در سال 1991، مجلس تركيه با افزودن تبصرههايي به قانون آموزش عالي مصوب سال 1981 تأسيس دانشگاه خصوصي را مجاز داشت.
بنده رضا فاضلی استادیار جامعه شناسی در حوزه علم و آموزش عالی که تا کنون کارها ی زیر را در این حوزه به چاپ رسانیده ام: