ترکیه2
مؤسسات تحقيقاتي را در تركيه ميتوان در سه دسته جاي داد: 1. مؤسساتي كه مستقيماً با دفتر نخستوزيري يا وزارتخانهها مرتبطند.2. مؤسسات دولتي كشاورزي، جنگلباني، تغذيه و جانورشناسي و... 3. مؤسسات خصوصي
اما مؤسسات تحقيقي و پژوهشي دانشگاهها نقش اصلي را در تحقيقات برعهده دارند. لازمه ارتقاي مقام علمي استادان ارائه تحقيق و مقاله است و همين امر سبب ميگردد كه استادان در اين زمينه فعال باشند.
پذيرش دانشجو و مقاطع تحصيلي دانشگاهي
با افزايش تعداد دانشجويان در دهه 60 و 70 در سال 1974 مركز انتخاب و جايابي دانشجو تأسيس شد. دانشگاهها براساس نمرهايي كه داوطلب در امتحان برگزار شده از سوي اين مركز به دست آورده، به انتخاب دانشجو اقدام ميكنند. از سال 1981، اين امتحان دو مرحلهايي شده است. در مرحله اول، داوطلب ميتواند پس از گذراندن امتحان در يك دوره دو ساله فني حرفهايي و يا دوره چهارساله نيمه وقت دانشگاه باز تحصيل كند و يا آنكه در امتحان دوم نيز شركت كرده و از 927 رشته دانشگاهي، 18 انتخاب داشته باشد. امتحان مرحله دوم در پنج رشته علوم طبيعي، رياضي، زبان و ادبيات تركي، علوم اجتماعي و زبان خارجي است. مدارك تحصيلي اعطايي دانشگاههاي تركيه نيز به شرح زير است:
1. مدرك ماقبل ليسانس: به دانشجوياني كه در دوره 4 ساله كارشناسي ثبتنام كردهاند، اما مايل به ادامه تحصيل نيستند و 2 سال و نصف مواد درسي را گذراندهاند، اعطا ميشود.
ديپلم فني حرفهاي: به كساني كه دوره دو ساله كالجهاي فني حرفهايي را تمام كردهاند، اعطا ميشود.
2. ديپلم مدرسه عالي آموزش: به كساني اعطا ميشود كه دوره 4 ساله مدارسي همچون مدرسه روزنامهنگاري را تمام كردهاند. فارغالتحصيلان اين مدارس ميتوانند در مقطع كارشناسي ارشد ادامه تحصيل بدهند.
4. مدرك كارشناسي: به كساني كه دوره 4 ساله دانشگاه را تمام كرده باشند، اعطا ميشود. كساني كه رشتههاي دندانپزشكي، پزشكي و بهداشت را گذراندهاند، به ترتيب 6 و 5 سال تحصيل ميكنند و به آنها مدرك كارشناسي ارشد ( MD ) داده ميشود.
مدرك تحصيلات عاليه نيز براساس مصوبه سال 1982 به شرح زير است:
ــ دوره كارشناسي ارشد: ليسانسها ميتوانند در امتحان آن شركت كنند. دوره معمول دو سال است. سال اول معمولاً صرف تحصيل و سال دوم صرف نوشتن رساله ميشود.
ــ دوره دكتري PhD : فوقليسانسها ميتوانند در امتحان آن شركت كنند. دوره آن معمولاً دو سال است كه صرف نوشتن رساله ميشود. داوطلب بايد در برابر هيئت 3 نفري ممتحنين از رساله خود دفاع كند.
ــ متخصص پزشكي: دورهايي است كه وزارت بهداشت آن آن را برگزار ميكند و هدف تربيت پزشكان متخصص است.
ــ متخصص در هنرهاي زيبا: دورهايي 6 ترمه براي ليسانسها و 4 ترمه براي فوقليسانسها براي رشتههايي چون تئاتر يا موسيقي
مراكز تصميمگيرنده
بالاترين و تنها مرجع تصميمگيرنده در آموزش عالي شوراي آموزش عالي ( HEC ) است كه بدان اشاره شد. علاوه بر آن چهار مركز ديگر نيز در اين زمنيه فعال هستند.
1. هيئت مشاورهايي آموزش عالي، هيئتي متشكل از ده عضو كه نظارت بر دانشگاهها و امور آموزشي را برعهده دارند. اين هيئت زير نظر شوراي آموزش عالي HEC است.
2. مركز انتخاب و جايابي دانشجو ( خsym )، همانگونه كه اشاره شد اين مركز در سال 1974 تأسيس شد اما در سال 1991 به شوراي آموزش عالي وابسته شد. اين مركز به تشكيلات و سازمانهاي ديگر نيز در برگزاري امتحانات و جذب و انتخاب داوطلب كمك ميكند. رئيس اين مركز را رئيس شوراي آموزش عالي انتخاب ميكند.
3. كميته رياست دانشگاه تركي، اين كميته بيشتر نقش مشورتي دارد. رئيس شوراي آموزش عالي رئيس اين كميته نيز هست و رؤساي دانشگاهها به همراه 5 تن از رؤساي قبلي دانشگاهها عضو آن هستند.
4. هيئت بين دانشگاهي، هيئتي كه فعاليتهاي دانشگاهي را هماهنگ كرده و استانداردهاي آموزشي را تجويز ميكند. اعضاي آن تشكيل يافته است از رؤساي همه دانشگاهها و نمايندگان دانشگاهها (يك استاد تمام از هر دانشگاه). رئيس اين هيئت را خود اعضا به صورت دورهايي انتخاب ميكنند. اين هيئت ميتواند قوانين مربوط به تحقيقات و انتشارات، قوانين مربوط به مدارج عالي و... را تصويب كند. به علاوه، اين هيئت عضو شوراي آموزش عالي ( HEC ) را نيز انتخاب ميكند.
دانشگاهها نيز داراي دو مجمع هستند: سناي دانشگاه و شوراي دانشگاه. سنا وظيفه قانونگذاري را برعهده دارد و اعضاي آن نيز عبارتند از: رئيس دانشگاه، معاونان دانشگاه، رؤساي دانشكدهها و يك استاد تمام از هر دانشكده. بحث و تصميمگيري درباره فعاليتهاي تحقيقاتي، انتشارات علمي، تقويم دانشگاهي و... بر عهده سناي دانشگاه است. شوراي دانشگاه نيز وظايف اجرايي را دنبال ميكند و نظارت و اجراي مصوبات سنا را برعهده دارد. اعضاي آن نيز عبارتند از: رئيس دانشگاه، رؤساي دانشكده و سه استاد تمام به انتخاب سناي دانشگاه.
دانشكدهها نيز شوراي مديريتي مخصوص خود را دارد كه مركب از رؤساي گروههاي آموزشي، سه استاد تمام، دو دانشيار و يك استاديار است.
دولت به همه دانشگاههاي دولتي كمك مالي ميكند، اين كمك از طريق شوراي آموزش عالي ( HEC ) انجام ميشود. علاوه بر اين، دانشگاهها خود از محل قراردادهاي تحقيقاتي كسب درآمد ميكنند.
در سال 1984، سهم شوراي آموزش عالي از توليد ناخالص ملي 64 درصد بود، در حالي كه وزارت آموزش 85/1 درصد سهم داشت. در چند سال اخير از بودجه شوراي آموزش عالي كم شده است و با توجه به رشد جمعيت داوطلب ورود به دانشگاه، يكي از معضلات آموزش عالي تركيه نيز همين است. به طور كلي سهم بخش آموزش روند نزولي داشته است. در سال 1971 اين رقم 44/4 درصد توليد ناخالص ملي بود كه به 77/2 درصد در سال 1989 رسيد. در سال 1971 بخش آموزش 2/12 درصد بودجه را به خود اختصاص داد كه در سال 1981 نيز باز همان 2/12 درصد بود. سرمايهگذاري در بخش آموزش در بودجه سال 1971، 1/7 درصد بود كه در سال 1989 به 7/14 درصد رسيد. در بخش آموزش عالي نيز سرمايهگذاري در سال 1970، 6/4 درصد بود كه در سال 1989 به 9/4 درصد رسيد.
تعداد دانشجويان نيز با عنايت به اين رشد، افزايش يافته است. در سال 1990 تركته 635828 نفر دانشجو داشت. اين رقم در سال 1974 و 1985 به ترتيب 177281 نفر و 398185 نفر بود. گفتني است كه در سال 1974 از بين 229906 داوطلب ورود به دانشگاه 37271 نفر انتخاب شد. در سال 1985 از بين 480633 نفر 156065 نفر و در سال 1990 نفر از بين 892975 نفر، 196253 نفر انتخاب و به دانشگاه وارد شدند.
بنده رضا فاضلی استادیار جامعه شناسی در حوزه علم و آموزش عالی که تا کنون کارها ی زیر را در این حوزه به چاپ رسانیده ام: