عراق
بنيان اقتصاد عراق بر پايه كشاورزي بنا شده بود، اما جريان درآمد نفت به تغيير مسير فعاليت اقتصادي كمك كرد و منجر به افزايش رشد اقتصادي شد. در سال 1987، توليدات ناخالص ملي به سه بخش تقسيم شدند بخش اول 6/13 درصد، بخش دوم 8/39 درصد و بخش سوم 6/46 درصد است. در حالي كه جمعيت به كار گرفته شده در هر يك از بخشها به نسبت متفاوتي توزيع شده بود: 5/35 درصد در بخش اول، 25 درصد دربخش دوم و 5/39 درصد در بخش سوم مشغول بودند. آن دسته از افرادي كه در شغلهاي فني و تخصصي مشغول بودند (ملزم به داشتن ديپلم درجه 3) فقط 10 درصد جمعيت فعال اقتصادي كشور را تشكيل ميدادند. از اين رو نياز به تأسيس مؤسسات آموزش عالي براي افزايش تعداد گروه از افراد نمايان گرديد.
كل جمعيت عراق در سال 1987 بالغ بر 16335199 بود. آمار اجتماعي جمعيت با بخش آموزش ارتباط نزديكي دارد. از آنجا كه نرخ رشد سالانه جمعيت 1/3 درصد است، ساختار سني جمعيت را بيشتر گروههاي سني جوان (يعني به طور كلي گروه دانشآموزان) تشكيل ميدهند. علاوه بر اين، در سال 1987 حدود 8/29 درصد از كل جمعيت در مناطق روستايي زندگي ميكردند. در همين سال، سهم شهر بغداد به عنوان پايتخت در جذب جمعيت برابر 5/23 درصد از كل جمعيت عراق بود. اين امر تمركز بالاي مراكز آموزشي را در اين شهر الزامي مينمود.
1. تاريخچه مؤسسات آموزش عالي
آموزش عالي در عراق از سال 1968 دستخوش تغييراتي شدهاست. تأسيس مجدد مؤسسات عالي خصوصي در سال 1987، يكي از تازهترين تغييرات است. در عرض يكسال سه دانشگاه از اين نوع تأسيس شد كه مدرك ليسانس را در هشت رشته مختلف ارائه ميدادند. با وجود اينكه اين تغيير يك عامل مهم در طرح تقسيمبندي آموزش عالي بود، اما مؤسسات عمومي همچنان بر قوت خود باقي ماندند.
آموزش عالي عراق داراي دو نوع ساختار ميباشند: دانشگاهها و مؤسسات فني. بين سالهاي 1960 و 1988 تعداد دانشگاهها از 1 به 13 و دانشكدهها از 14 به 63 افزايش يافت. سطوح تحصيلي 4 ساله براي مدرك ليسانس و رشتههايي نيز تا مقاطع فوقديپلم، فوقليسانس يا درجه دكتري وجود داشتند. تمام دانشگاهها به جز دانشگاه تكنولوژي (تأسيس 1975) كه به بخش مهندسي اختصاص داشت، اساساً چند منظوره بودند.
در سال 1985، به منظور پاسخ به افزايش تقاضا براي آموزش عالي، در سياستها و اولويتهاي آموزشي يك تغيير مثبت به وجود آمد. و بر اساس آن افزايش قابل توجهي در تعداد دانشگاهها، مؤسسات عالي و مواد درسي ايجاد شد. علاوه بر اين توجه بيشتري به برنامههاي تحقيقاتي شده و آن را يكي از بخشهاي عمده فعاليت دانشگاهها ساخت.
تعدادي از وزارتخانهها نيز براي انجام تحقيق داراي مراكز تخصصي هستند، اما اين دو نوع تحقيق (دانشگاهي و غيردانشگاهي) فاقد هرگونه هماهنگي رسمي هستند.
در سال 1972، كميتهاي در چارچوب وزارت آموزش عالي و پژوهش علمي ( MHESR ) تأسيس شد كه مستقيماً مسئول توسعه آموزش فني بود و از يك تغيير عمده در آموزش عالي خبر ميداد. 28 مؤسسه از اين نوع در سراسر عراق بوجود آمدند از مواد درسي متنوعي را ارائه ميدادند. به علاوه وزارتخانهها نيز 9 مؤسسه از اين نوع كردند (مثل مؤسسه آموزش و نفت). اين مؤسسات تخصصي علاوه بر ارائه دروس براي اعطاي مدرك ديپلم، از فارغ التحصيلان خود تعهد ميگرفتند كه پس از دوره تحصيل در وزارتخانه مربوطه مشغول به كار شوند.
روند گسترش و پذيرش دانشگاهها نيز همچون اكثر برنامههاي آموزش عالي عراق، توسط MHESR هماهنگ و كنترل ميشود. كميته مركزي پذيرش، سالانه در نشستي با دانشگاه و مؤسسه فني مربوطه، مقررات و تعداد ثبتنامها را براي هر مؤسسه تعيين ميكند. اگرچه موفقيت در آزمون دانشكدههاي ملي درجه دوم، مهمترين پيشنياز پذيرش براي كسب مدرك ديپلم و ليسانس است، اما در مدت دو سال اخير تغييرات چشمگيري به وقوع پيوست. به منظور اصلاح روز پذيرش، اختيار تنظيم مصاحبهها و آزمونهاي ورودي به نهادي آموزشي داده شد. دانشگاههاي ارائه كننده تحصيلات تكميلي اگرچه مدرك ليسانس را به عنوان شرط اصلي پذيرش ذكر ميكردند، ولي بخش عمدهاي از روند پذيرش آنها مصاحبه و آزمون ورودي ميباشد. براساس اين تغييرات، وظيفه تعيين تعداد و چگونگي پذيرشها به نهادهاي آموزشي واگذار شد اما نقش كميته MHESR هنوز چشمگيراست.
در طي سالهاي 1980 تا 1988 تعداد ثبتنام در دانشگاهها از 9964 تا 128748 افزايش يافت. در حالي كه در مؤسسات فني اين رقم از 2296 تا 47018 افزايش يافته است، كه به ترتيب، منجر به رشد سالانه، 6/9 درصد و 4/11 درصد ميشد. عوامل اساسي اين رشد را ميتوان در اين دو تغيير اساسي جستجو نمود: سياست پاسخگويي به نيازهاي روز افزون مرتبط با توسعه اقتصادي، تشويق توسعه آموزش فني. حدود سال 1998، از ميان كل دانشجويان پذيرفته شده در آموزش عالي، پذيرفتهشدگان آموزش فني 5/45 درصد را تشكيل ميدادند. در همين دوره، به علت ثبتنام زياد، درصد دانشجويان گروه سني 20 تا 24 از از 7/2 تا 4/10 درصد افزايش يافت. اين افزايش منجر به تغيير ساختار جمعيتي در بخش آموزش شد.
2. دولت و تشكيلات اداري و مالي
به منظور دادن قدرت بيشتر به تشكيلات آموزشي، در سال 1988، قانوني تصويب شد كه مطابق آن وظيفه، سازمان و اهداف MHERS معين ميشد. وظيفه اصلي MHERS ايجاد هماهنگي بود، اگرچه محدودههاي مربوط به تعيين سياست اصلي در حوزه ارگانهاي مركزي دولت باقي ماند.
تنظيم طرحهاي توسعه ملي، مربوط به بخش آموزش به دليل تمايل به توسعه آموزش عالي است. اگرچه وزارت برنامهريزي مسئول تنظيم طرحهاي توسعه ملي و تعيين وجوه سرمايهگذاري است، اما تجديد نظر و تصويب طرحهاي دانشگاهها و مؤسسات عالي برعهده MHERS است. مذاكرات نهايي در مورد بودجه طرحها زير نظر دانشگاهها، MHERS و وزارت برنامهريزي صورت ميگيرد.
بودجه آموزش عالي از دو طريق تأمين ميشود: بودجه وزارت دارايي كه هزينههاي آموزش عالي را تأمين ميكند و بودجه تعيين شده از سوي وزارت برنامهريزي كه هزينه تحقيقات اصلي را پوشش ميدهد. در نتيجه هشت سال جنگ ميان ايران و عراق، گرفتاريهاي مالي بر هر دو بودجه تأثير گذاشت. اما شايان ذكر است كه بيشترين ميزان رشد در ثبتنام و تعداد تشكيلات آموزشي، در اين دوره در بخش آموزش (دوره جنگ) مشاهده ميشود.
به منظور تمركز بعضي از قدرتهايي كه خارج از حيطة MHESR بودند، در يك تجديد سازمان سال 1988 MHESR به عنوان واحد اصلي تشكيلات آموزش عالي تعيين شد. مطابق آن براي هر كميته، مؤسسه عالي و دانشگاه شورايي با اختيارات، وظايف معين تشكيل شد. هرچه شورايي داراي موقعيت بالاتر باشد، قدرت و اختيار بيشتري خواهد داشت. سياستگذاريهاي مهم از جمله تصميمات نهايي در مورد ثبتنام و دوره تحصيلي، تعيين هئيت علمي تأسيس مؤسسات عالي و فني جديد كه بر عهده MHESR است، با توصيه اين شوراها صورت ميگيرد. اعضاي اين شوراها از سوي اتحاديههاي اساتيد و دانشجويان منصوب ميشوند.
3. مؤسسات آموزشي و دانشجويان: آموزش و يادگيري
سالهاي 1960 تا 1988 شاهد افزايش تعداد هيئتهاي علمي دانشگاهها از 728 به 6928 و اساتيد مؤسسات فني از 88 به 2530 با كل نرخ رشد سالانه 1/9 درصد ميباشند. اين رشد حاصل ايجاد امكانات تحصيلي، بيشتر در خارج از كشور و همچنين در دانشگاههاي داخلي عراق بود. در سال 1980، حدود 85 درصد از اعضاي هيئتهاي علمي دانشگاهها از اتباع عراقي بودند، در حالي كه در سال 1988، اين تعداد به بيش از 96 درصد افزايش يافت.
هيئت علمي از چهار درجه تحصيلي تشكيل شده بود: استاد، استاديار، دانشيار و دستيار دانشيار. در سال 1988 طبق قانوني از سوي MHESR ، درجه فوقليسانس به عنوان حداقل مدرك علمي براي دستيار دانشيار، دكترا براي دانشيار و بالاتر تعيين شد. سابقه تدريس و ارائه تأليفات پژوهشي از پيشنيازهاي ترفيع هستند.
در نتيجه رشد سريع ثبتنامها و نياز به توسعه هيئت آموزشي، تركيب هيئت علمي دانشگاهها بدين شرح ميباشد، 39 درصد دستيار دانشيار، 39 درصد دانشيار، 18 درصد استاديار و 3 درصد استاد (يك درصد ديگر اعضا). نتيجه اين تقسيمبندي افزايش فشار آموزش و پژوهش بر اساتيد است. در حالي كه نسبت دانشجويان به مدرسان 19:1 است، نسبت دانشجويان به اساتيد برتر (دانشيار و بالاتر) 30:1 ميباشد.
هيئت علمي از طريق شوراها، نفوذ خود را در ايجاد نظم ميان ساختار، محتوي دورهها و آزمونها اعمال ميكردند، اما، تصميم نهايي در مورد اكثر برنامههاي كاري هيئت علمي از جمله برقراري توازن ساعتهاي بين آموزش، پژوهش و كاراجرايي و تاريخ آزمونها بر عهده MHESR است.
فاصله زماني سالهاي 1960 تا 1988، شاهد تغيير درصد ثبتنام دانشجويان و افزايش دانشجويان ئر علوم رياضي (از 2907 به 4507 درصد)، برخلاف علوم اجتماعي (از 2/40 به 5/28 درصد) و علوم انساني (از 2/17 به 4/13 درصد) بود. در حالي كه نسبت كل دانشآموزان تقريباً بدون تغيير (بين 9/12 و 4/12 درصد) باقي ماند.
يكي از تغييرات قابل توجه و مهم افزايش به مشاركت بانوان بوده است. در طي دوره زماني فوق درصد بانوان در كل ثبتنامكنندگان دانشگاهها از 5/25 به 8/35 و مؤسسات فني از 7/9 به 7/32 افزايش يافت. به دليل تمايل به تحصيلات تكميلي، ميزان مذكور (در مورد مشاركت بانوان) روندي افزايشي دارد.
4. نتيجهگيري
در دهههاي بين 1970 و 1980 تغييرات اساسي و مؤثري در مقياس، ظرفيت و نقش آموزش عالي در عراق مشاهده ميشود. اما با پايان گرفتن قرن بيستم، اين توسعه بايد در معرض جرياناتي قرار گيرد، نياز به مطابقت دقيقتر با ملزومات عصر تكنولوژي، از جمله اين جريانات است. همچنين در اين دوره بايد بين كيفيت آموزش عالي و تدارك فرصتهاي آموزشي متناسب با ميزان تقاضا براي آنها،(كميته آموزش عالي) تعادل برقرار شود. چنين جرياناتي ممكن است تا اندازهاي متناقض به نظر آيد، اما در واقع همه آنها آموزش عالي را
هرچه بيشتر به اجتماع مربوط ميسازند.
دانشگاهها
دانشگاه ال ـ موستنظريه: اين دانشگاه در سال 1963 تأسيس شد. زبانهاي آموزشي آن عربي و انگليسي هستند و سال تحصيلي آن از سبتامبر تا جولاي است. تعداد اساتيد و دانشجويان آن به ترتيب 1127، 18852 نفر عنوان شدهاست.
انتشارات اين دانشگاه عبارتند از: مجموعه ادبي ال ـ موستنظريه، نشريه علمي ال ـ موستنظريه، نشريه اقتصاد و مديريت و نشريه دانشكده آموزش.
دانشكدههاي اين دانشگاه شامل: علوم، هنر، اقتصاد و دارايي، پزشكي، علومتربيتي، مهندسي، و تربيت معلم هستند، و مؤسسات مطالعات قومي اجتماعي، مركز كامپيوتر و مركز مطالعات خاورميانه نيز به اين دانشگاه وابسته هستند.
دانشگاه بغداد
اين دانشگاه دولتي در سال 1957 تأسيس شده و زبانهاي آموزشي آن عربي و انگليسي است. سال تحصيلي اين دانشگاه از سپتامبر تا جولاي است. تعداد اساتيد اين دانشگاه 3000 نفر و تعداد دانشجويان آن 50000 نفر ذكر شدهاست. تمام مؤسسات و دانشكدههاي وابسته به اين دانشگاه كتابخانه اختصاصي، شامل كتابهاي عربي و خارجي، دارند.
نشريات اين دانشگاه عبارتند از فصلنامه دانشكده هنر، نشريه دانشكده علومتربيتي بانوان (شش ماه يكبار)، نشريه دامپزشكي عراق (شش ماه يكبار)، فصلنامه عراقي علوم، فصلنامه عراقي علوم داروسازي، نشريه دانشكده دندانپزشكي (نامنظم)، نشريه علوم كشاورزي (6 ماه يكبار)، فصلنامه استاد، فصلنامه ادبي، نشريه دانشكده شريعت (شش ماه يكبار)، سالنامه آماري، فصلنامه اخبار رايج، سالنامه دانشكده زبانها، نشريه ابن الحتيام علوم محض و كاربردي (شش ماه يكبار)، فصلنامه علوم حقوقي، فصلنامه دانشكده اقتصاد و مديريت، بولتن موزه تاريخ طبيعي عراقي (سالنامه).
دانشكدههاي علوم اسلامي، حقوق، مهندسي، علومتربيتي (ابنراشد)، علومتربيتي (ابنالحتيام)، پزشكي، داروسازي، اقتصاد و مديريت، هنر، علوم، كشاورزي، دندانپزشكي، دامپزشكي، تربيتبدني، پرستاري، هنرهاي زيبا، علوم تربيتي بانوان، زبانها و علوم سياسي در اين دانشگاه فعاليت دارند.
مراكزي از قبيل: مركز پژوهشهاي علومتربيتي و روانشناسي (وابسته به دانشكده علومتربيتي)، مركز برنامهريزي و مهندسي شهري (پژوهشهاي تحصيلات تكميلي)، مركز احياء ميراث علمي عرب، مركز مطالعات فلسطين (وابسته به دانشكده علوم سياسي)، پژوهشهاي نجومي (وابسته به دانشكده علوم)، از جمله مراكز وابسته به اين دانشگاه هستند.
دانشگاه فني
اين دانشگاه دولتي كه سابقاً دانشكده فني ـ مهندسي دانشگاه بغداد بوده، در سال 1975 تأسيس شدهاست. تعداد اساتيد آن 449 نفر تماموقت و 170 نفر پارهوقت و تعداد دانشجويان آن 7550 نفر (480 نفر در دوره تكميلي) ميباشد.
دانشگاه بصره
اين دانشگاه دولتي در سال 1964 تأسيس شده، زبانهاي آموزشي آن عربي و انگليسي و سال تحصيلي آن از سپتامبر تا جولاي است. تعداد اساتيد و دانشجويان آن به ترتيب 1027 و 14196 نفر ذكر شدهاست.
نشريه خليجفارس ، مارنيه بينالنهرين، پژوهشهاي اقتصادي، نشريه پزشكي دانشگاه بصره، نشريه علوم بصره، نشريه علومكشاورزي بصره، نشريه پژوهشي بصره، نشريه اقتصاد خليج، نشريه جراحي، نشريه هنر، نشريه عراقي پليمرها از انتشارات اين دانشگاه هستند.
اين دانشگاه داراي دانشكدههاي پزشكي، مهندسي، هنر، اقتصاد، كشاورزي، علومتربيتي، تربيتبدني، حقوق، هنرهاي زيبا و علوم دامپزشكي ميباشد. دستگاههاي مجري اين دانشگاه شامل: مركز پژوهشهاي خليجفارس ، مركز پزشكي، مركز علومدريايي و مركز كامپيوتر هستند.
دانشگاه موصل
اين دانشگاه كه سابقاً بخشي از دانشگاه بغداد بوده، در سال 1967 به عنوان يك دانشگاه مجزا شروع به كار كردهاست. زبانهاي آموزشي آن عربي و انگليسي و سال تحصيلي آن سبتامبر تا جولاي است. تعداد اساتيد اين دانشگاه 1705 نفر و تعداد دانشجويان آن 18500 گزارش ميشود.
نشريات اين دانشگاه شامل فصلنامه تنميات الرافدين، فصلنامه ادب الرفدين، فصلنامه اخبار دانشكده پزشكي، فصلنامه كشاورزي و جنگلداري بينالنهرين، فصلنامه آموزش و علوم، فصلنامه عراقي دامپزشكي، فصلنامه علوم مهندسي الرافدين و فصلنامه تربيتبدني الرافدين ميباشد..
دانشكدههاي كشاورزي، هنر، مهندسي، پزشكي، علوم، دارايي، علومتربيتي، دامپزشكي، تربيتبدني، دندانپزشكي، حقوق، داروسازي، تربيتمعلم، پرستاري و هنرهاي زيبا در اين دانشگاه فعاليت ميكنند، و مراكز كامپيوتر، پژوهشهاي تركي، پژوهش سدسازي صدام، توسعه روشهاي تدريس و مركز پيامنور به اين دانشگاه وابسته هستند.
دانشگاه صدّام
اين دانشگاه در سال 1993 تأسيس و تعداد اساتيد دانشجويان آن به ترتيب 165 و 1180 نفر گزارش شدهاست. دانشكدههاي اين دانشگاه شامل: حقوق صدام، پزشكي صدام، مهندسي صدام، مهندسي، علوم و علوم سياسي هستند.
گروههاي آموزشي اين دانشكدهها عبارتند از شيمي و بيوشيمي، علم تشريح، ميكروشناسي، علمآسيبشناسي ، فيزيولوژي، داروشناسي، طبكودك، پزشكي عمومي، جراحي، زنان و زايمان، پزشكي، مهندسي ساختمان، مكانيك، برق، مهندسي شيمي، فيزيك، شيمي، رياضيات و علوم كامپيوتر.
دانشگاه صلاحدّين
اين دانشگاه در اربيل در سال 1968 به عنوان دانشگاه سليمانيه تأسيس گرديد. زبانهاي آموزشي اين دانشگاه عربي، انگليسي و كردي و سال تحصيلي آن از سپتامبر تا جولاي است. تعداد اساتيد اين دانشگاه 560 نفر و دانشجويان آن 7000 نفر ذكر شده است.
نشريات اين دانشگاه شامل: ماهنامه عربي اخبار دانشگاه، سالنامه آماري و نشريه علمي زانكو (عربي و انگليسي) هستند. دانشكدههاي مهندسي، كشاورزي، علوم، هنر، دارايي، علومتربيتي، و پزشكي در اين دانشگاه فعاليت ميكنند.
دانشگاه تكريت
اين دانشگاه در سال 1987 تأسيس شدهاست. زبانهاي آموزشي آن عربي و انگليسي ميباشد، و سال تحصيلي آن سبتامبر تا جولاي است. تعداد اساتيد و دانشجويان اين دانشگاه به ترتيب 364 و 2296 نفر ذكر شدهاست. دانشكدههاي اين دانشگاه شامل: پزشكي، علوم تربيتي بانوان، علوم تربيتي، مهندسي و كشاورزي ميباشد.
دانشكدهها
دانشكده الامام الادهم: در 1967 تأسيس و در سال 1978 به دانشگاه بغداد پيوست، داراي دوره آموزشي مطالعات اسلامي، 34 استاد و 516 دانشجو و نشريه سالنامه.
بنياد مؤسسات فني
واقع در بغداد، به سال تأسيس 1972، وابسته به وزارت آموزش عالي، شامل مجموعهاي از مؤسسات فني.
مؤسسات مربوطه
مؤسسه فني : بغداد تأسيس 1969.
مؤسسه فني بصره: تأسيس 1973، طرح يونسكو/ UNDP ، مركز فني ـ حرفهاي، تعداد 1660 نفر دانشجو.
مؤسسه فني كشاورزي : بغداد تأسيس 1964.
مؤسسه فني پزشكي : بغداد، تأسيس 1964.
مؤسسه فني سليمانيه: تأسيس 1973، فني - حرفهاي پزشكي.
مؤسسه دارايي: تأسيس 1979، فني - حرفهاي
جوامع علمي
آموزش و پرورش
نهضت سوادآموزي و آموزش بزرگسالان عرب ( و AROLO ): اين مركز در سال 1966 توسط سازمان زمينههاي ALESCO به منظور و همكاري بيشتر بين دولتهاي عرب در زمينة آموزش بزرگسالان، تأسيس شد. تمام دولتهاي عربي در اين سازمان عضو هستند. كتابخانه آن 14700 جلد كتاب دارد. و نشرية آموزش آيين رباني، از انتشارات اين مركز است.
هنرهاي زيبا و بازيگري
جامعه هنرمندان عراقي، در سال 1956 تأسيس شدهاست. اين مركز گاهاً نمايشگاههايي برپا و نشريههايي منتشر ميسازد.
زبان و ادبيات
فرهنگستان عراقي: اين فرهنگستان در سال 1947 به منظور نيل به اهدافي چون حمايت از زبان و ميراث عرب و انجام تحقيقات در زمينه تاريخ عرب و اسلام. تأسيسس شدهاست. اعضايي اين فرهنگستان به سه گروه فعال، پيوسته و افتخاري تقسيم ميشوند. دو گروه اخير آن شامل افراد عراقي و مليتهاي ديگر است. كتات اين مركز است.
فرهنگستان عراقي: اين فرهنگستان در سال 1947 به منظور نيل به اهدافي چون برنامه حمايت از زبان و ميراث عرب و انجام تحقيقات در جامعه هنرمندان عراقي، در سال 1956 تأسيس شدهاست. اين مركز گاهاً نمايشگاههايي برپا و نشريههايي منتشر ميسازد. پيش از اسلام، مجله عربي مجلة المَجمع العلماء العراقي و بولتني كه هر دو سال يكبار منتشر ميشود را ميتوان از انتشارات اين فرهنگستان نام برد.
پزشكي
انجمن پزشكي عراقي: در سال 1920 تأسيس شده و 871 عصو دارد.
علوم طبيعي
اتحاديه هيئتهاي علمي عرب: اين فدراسيون در سال 1976 با اهداف متعددي تأسيس شد. اهداف آن عبارتند از: تشريك مساعي بر قدرت ميان هيئتها، مؤسسات، مراكز و دانشگاههاي تحقيق علمي در تمام دولتهاي عرب، به كارگيري زبان عربي در تحقيقات علمي و تكنولوژي، تشويق استفاده از زبان عربي در مطالعات علمي و توسعه عربيسازي اصطلاحات علمي و فني و طرح پروژههاي تحقيقي مشترك ميان دولتهاي عرب، به ويژه دولتهايي كه به طرحهاي توسعه عرب مربوط ميشوند. 15 دولت عضو اين اتحاديه هستند. كتابخانه اين فدراسيون داراي 800 جلد كتاب، 6000 نشريه و 1100000 مدرك ثبت شده از USA ، EPO و WIPO ميباشد.
مؤسسات تحقيق
انجمن تحقيق علمي : سال تأسيس 1963
مراكز تحقيق وابسته به انجمن عبارتند از:
ـ مركز پژوهش نفت خام.
ـ مركز تحقيقات ساختمانسازي.
ـ مركز پژوهشهاي زيستشناسي.
ـ مركز جمعآوري اسناد و مدارك علمي.
ـ مركز تحقيقات فضايي.
ـ مركز تحقيق و مطالعه در زمينه انرژي خورشيدي.
ـ مركز تحقيق و مطالعه منابع آبي وكشاورزي.
ـ مركز پژوهشي كامپيوتر و الكترونيك.
ـ مركز تحقيق مهندسي ژنتيك و تكنولوژي حيات.
ـ مركز تحقيق علوم وابسته به روانشناسي.
ـ دفتر امور علمي.
علم كشاورزي، شيلات و دامپزشكي
مركز تحقيق در زمينه منابع آب و كشاورزي : اين مركز در سال 1980 براي اجرايي تحقيقاتي در زمينه گسترش و توسعه منابع آبي و كشاورزي تأسيس شد. 75 محقق در اين مركز مشغول به كار هستند. كتابخانه آن شامل 6000 جلد كتاب و 450 نشريه است.
آموزش
مركز تحقيقات آموزشي و روانشناسي : تأسيس اين مركز در سال 1966 صورت گرفت. هدف از مطالعات آموزشي و تحقيقات روانشناسي اين مركز، ايجاد انگيزه نيرومند آموزشي در جهت تسريع توسعه اقتصادي و اجتماعي است. كتابخانه آن 6000 جلد كتاب دارد و نشريه تحقيق آموزشي ـ روانشناسي سالي دوبار در اين مركز منتشر ميشود.
تاريخ، جغرافي و باستانشناسي
مدرسه انگليسي باستانشناسي در عراق (يادمان گرترودبل): تأسيس در سال 1932
تكنولوژي
مؤسسه تحقيق علمي و صنعتي: اين مؤسسه در سال 1935 تأسيس شدهاست. 42 استاد در آن تدريس ميكنند و داراي بولتن فني و گزارش سالانه اين مؤسسه ميباشد.
مركز تحقيقات هستهاي
ساختار اصلي كميسيون انرژي اتمي عراق در سال 1968 شكل گرفتهاست. تأمين راديو ايزوتوپهاي مورد نياز براي حل مشكلات پزشكي، كشاورزي و صنعت، اهداف فعاليتهاي تحقيقي اين مركز است. بخشهاي متعدد اين مركز عبارتند از: رآكتور تحقيقات هستهاي، مراكز توليد راديوايزوتوپ، مطالعه در مورد هسته و علم خواص جامدات، تجزيه و راديو ـ شيمي، زيستشناسي، فيزيك پزشكي و سيستم كامپيوتري و خدمات.
كتابخانه و آرشيو
كتابخانه مركزي دانشكاه صلاحدين: در سال 1968 تأسيس شده، 118000 جلد كتاب و 530 نشريه رايج دارد.
بغداد
كتابخانه مركزي الاوقاف (كتابخانه وقفيات): تأسيس اين كتابخانه به سال 1928 بازمي گردد. كتابهاي آن بيشتر در زمينههاي دين اسلام، اسلام و عرب ميباشند. اين كتابخانه داراي 30000 جلد كتاب، 300 عنوان نشريه، 8500 كتاب خطي اصلي و 1000 ميكروفيلم و كپيهاي كتابهاي خطي است.
كتابخانه دانشگاه المورستانزريا: اين كتابخانه در سال 1963 تأسيس شده است. 174000 جلد كتاب، 30000 عنوان نشريه، 330 حلقه فيلم و 280 عنوان نشريه روزانه در اين كتابحانه موجود است. همچنين يازده كتابخانه دانشكدههاي آن 33000 جلد كتاب و 850 عنوان نشريه دارند.
مركز اسناد و اطلاعات دولتهاي خليجفارس
اين مركز در سال 1981 با اهداف جمعآوري اطلاعات از منابع گوناگون و تنظيم، تحليل و تبادل آنها تأسيس شده است. اين مركز به هيئت وزراي اطلاعات دولتهاي خليج عرب * مربوط ميشود. ساختمان اصلي خدمات اطلاعاتي موجود، از جانب اين مركز حمايت ميشود. 7 ايالت عضو آن هستند. اين مركز داراي خدمات كشاوره، تعدادي ميكرو فيلم و كتابخانه تخصص حاوي 8000 جلد كتاب است.
كتابخانه اسناد آموزشي
تأسيس اين كتابخانه به سال 1921 بازميگردد، 37000 جلد كتاب و 73 عنوان نشريه در آن موجود است.
خانه اطلاعات ابنحيان
انواع مراجع، گزارشنامه، رساله، ميكروكارت، مجله و حلقههاي فيلم جديد و به روز در اين مركز موجود هستند.
كتابخانه علمي عراق
اين كتابخانه در سال 1934 تأسيس شدهاست. باستانشناسي، تاريخ تمدن، هنر، معماري و ميراث فرهنگي موضوعات 123000 جلد كتاب و 34000 نسخه كتاب خطي اين كتابخانه را تشكيل ميدهند. المسكوكات نيز از انتشارات اين مركز است.
مركز ملي آرشيو
اين مركز در سال 1964 تأسيس شده و وابسته به وزارت فرهنگ و اطلاعات است. تقسيمات پژوهشي و آماري تكنولوژي عكسبرداري، خطها و نوشتههاي باستاني و خاتمشناسي موجودي اين مركز هستند. كتابخانه آن 5333 جلد دارد.
كتابخانه ملي
اين كتابخانه در سال 1961 تأسيس و داراي مراكز منابع حقوقي و كتابشناسي است. 417000 جلد كتاب، 2618 نشريه و 4412 جلد كتاب كمياب در اين كتابخانه موجود است.
مركز اسناد علمي
محققان مؤسسات و مراكز هيئت تحقيق علمي و محققاني كه در آزمايشگاههاي عراق مشغولند، از جمله متخصصان ] آزمايشگاه [ UNDP خدمات ارائه ميكند به هفت كتابخانه از جمله كتابخانه مركزي علمي كه هر كدام به يك مركز پژوهشي وابسته هستند از جمله مركز علوم كتابداري، ارائه خدمات آموزشي براي دانشجويان مراكز اسناد و كتابداري، از جمله خدمات اين مركز است. حدود 20 استاد در اين مركز تدريس ميكنند.
كتابخانه مركزي دانشگاه بغداد
كتابخانه مخزني دولتي اين دانشگاه و UN در سال 1960 تأسيس شده است و به عنوان مركز مبادلات كتب كتابشناسي دولتي عمل ميكند. اين كتابخانه 400350 جلد كتاب، 6197 نشريه رايج، 4324 نقشه، 2242 ميكروفيلم از كتابهاي خطي دارد. فهرست موضوعات آن بسيار متنوع است.
كتابخانه مركزي دانشگاه بصره
اين كتابخانه در سال 1964 تأسيس شده و داراي 190000 جلد كتاب، 7000 نسخه كتاب خطي و 1400 نشريه رايج است.
كتابخانه مركزي دانشگاه موصل
در سال 1967 تأسيس شده و داراي 890000 جلد كتاب، 2500 نشريه و مخزن انتشارات دولتي عراقي و UN است. انتشارات اين كتابخانه عبارتند از: ادب الردوفي، كار تحقيقي هيئت علمي دانشگاه (سالانه)، كاتالوگ (سالانه) ژورنال كشاورزي بينالنهرين، ژورنال توسعه رافيدين ، خبرنامه دانشكده پزشكي موصل، مهندسي الرفيدين، ژورنال عراقي علوم دامپزشكي و ژورنال علم و آموزش (همگي غيرمنظم هستند).
بنده رضا فاضلی استادیار جامعه شناسی در حوزه علم و آموزش عالی که تا کنون کارها ی زیر را در این حوزه به چاپ رسانیده ام: