1-جمهوری اسلامی ایران(قسمت دوم)
انجمنهاي دانشجويي كه نمايانگر منافع مشترك در ايران بودند عمدتاً ماهيتي سياسي داشتند. دانشگاهها و مؤسساتي از آموزش عالي، به خصوص در دهههاي 1960 و 1970، مراكز ابزار مخالفت و مقاومت عليه دولت محسوب ميشدند. از آنجايي كه آزادي انجمنها محدود شده بود، بسياري از دانشجويان ايراني به سازمانهاي ضد دولتي مخفي پيوستند. در در دهههاي 1690 و 1970 هواردارانِ دانشجو، در داخل و خارج از محوطه دانشگاه راهپيماييهايي را ترتيب ميدادند، جلسات و اعتصاباتي را برگزار ميكردند همانطور كه اعلاميهها را پخش ميكردند و با پليس درگير ميشدند.
اين گروها، در كنار نيروهاي انقلابي ديگر، نقش تعيينكنندهاي را در انقلاب سال 1979 ايفا كردند، بلافاصله بعد از پيروزي انقلاب و متلاشي شدن سيستم اجرايي قبلي دانشگاه، يك خلا نيرو ايجاد شد كه بلافاصله توسط انجمنهاي دانشجويي جديد پر شد. در هر دانشگاهي اين به اصطلاح «انجمنهاي هماهنگكننده» كنترل امور دانشگاهي و اجرايي آموزش عالي را به دست گرفته بودند. از فوريه سال 1979 تا ژوئن سال 1980 تشكيلات دانشجويي با نفوذي كه وابستگيهاي سياسي و علايقشان از ايدئولوژيهاي اسلامي به ماركسيستي تغيير يافته بود دانشگاه را تحت نظارت شديد خود قرار داده بودند. دولت كه ديگر تاب تحمل مشاهدة توسعة جناح چپ و ماركسيزم را در داخل دانشگاهها نداشت، به دنبال برخوردهايي جدي با دانشجويان مذكور، به خصوص در دانشگاه تهران، در بهار سال 1980، و با كشته شدن عدهاي از دانشجويان موفق به سركوب نيروهاي آشوبگر شد و در اين هنگام دولت دستور بسته شدن دانشگاهها را صادر كرد. در اين فاصله، جهاد دانشگاهي، يك تشكل سياسي بنيادگرا، انجمن دانشجويان پيرو راه امامخميني كنترل امور دانشجويي را به دست گرفتند. انجمنهاي دانشجويي اسلامي دهة 1990، انجمنهاي دانشجويي راسخي محسوب ميشوند كه از ارزشهاي اسلامي در دانشگاهها حمايت ميكنند و بسياري از وقايع ديني و فرهنگي را هدايت ميكنند.
5. نتيجه
آموزش عالي در ايران توسط ارگانهاي اقتصادي و اجتماعي سياسي در سه دهه بعد از سال 1960 شكل گرفت. قبل از سال 1979، با تلاشي در جهت برطرف كردن نيازهاي مبرم يك نظام اجرايي، اقتصادي و صنعتي در حال توسعه، مقامات دولتي مشتاقانه روند توسعه، تجدد، تنوع و غيرمذهبي كردن آموزش عالي را در پيش گرفتند. بعد از سال 1979، رهبران انقلابي ايران به طور حساب شدهاي تئوريهاي بنيادي مؤسسات قبلي آموزش عالي را مورد سؤال قرار دادند. از آنجايي كه بستهشدن سه ساله دانشگاه براي آموزش عالي ايران زيانبار بود، توسط مقامات به بهانة بررسي روند «نامطلوب» «تهاجم فرهنگي» و «غيرمذهبي شدن» و ايجاد، از نظر آنها، يك نظام آموزش عالي مبتني بر ارزشها و ضوابط اسلامي توجيه شد.
براي ارزيابي نتايج تغييرات اخير آموزش عالي بسيار زود است: گرچه ذكر مطلب آخر بس كه، آموزش عالي ايران به طور جدي فاقد آزاديهاي علمي هم در ايران قبل از انقلاب و هم در ايران بعد از انقلاب بوده است. بدون شك ثبات سياسي مبتني بر اصول دموكراتيك پارلماني ميتوانست روند استقلال فكري و آزادي عمل ضروري براي آموزش عالي ايران را بهبود بخشيده و نهادينه گرداند.
اسامي انجمنهاي علمي (دولتي)
انجمن ملي روابط فرهنگي: وزارت فرهنگ و آموزش عالي، سال تأسيس 1966، جهت ايجاد دانشكدههايي در زمينههاي روابط و تبادلات فرهنگي و هنري تأسيس شد، نشريه فصلنامهاي به زبان فارسي
اقتصاد، حقوق و سياست
انجمن مديريت ايران: در سال 1960 جهت ترويج اصول و فنون مديريت براي پيشرفت مديريت در ايران و ساير كشورها تأسيس شد، داراي 400 عضو انفرادي و 150 عضو سازماني، كتابخانه داراي 6000 جلد كتاب.
تاريخ، جغرافيا و باستانشناسي
انجمن فرهنگي ايران باستان: سال تأسيس 1961.
مؤسسة انگليسي مطالعات فارسي : سال تأسيس 1961 ميلادي، مؤسسه فرهنگي تكيه بر تاريخ و باستانشناسي، كتابخانه داراي بيش از 10000 جلد كتاب و نسخههاي خطي، داراي 850 عضو، نشر سالنامه ايران.
زبان و ادبيات
انجمن قلم ايران
پزشكي
انجمن ميروبيولوژي ايران: سازمان ميكروبيولوژي و ايموبيولوژي، دانشكده پزشكي، دانشگاه تهران، سال تأسيس 1940 ميلادي، داراي 185 عضو.
علوم طبيعي / علوم رياضي
انجمن رياضي ايرانيان: سال تأسيس 1971 ميلادي، عضو IMU ، داراي 2300 عضو، نشر بولتن خبرنامه.
اسامي مؤسسات تحقيقاتي (دولتي)
مؤسسه علوم انساني و مطالعات فرهنگي ( IHCS ): سال تأسيس 1981 با تركيب 12 مركز تحقيقات فرهنگي؛ هم اكنون بزرگترين مركز تحقيقات در ايران؛ دانشكدههاي تحقيقاتي عبارتند از: دانشكدههاي ادبيات، تاريخ، علم فلسفه و تاريخ، تحقيقات ديني، زبانشناسي، علوم اجتماعي، مطالعات فرهنگي؛ داراي 143 محقق تمام وقت، كتابخانه داراي 120000 جلد كتاب. نشر فصلنامة فرهنگ، فصلنامه تحقيقات تاريخي و سالنامه ايران و آسياي مركزي.
كشاورزي، شيلات و دامپزشكي
مؤسسة تحقيقات پرورش دام: سال تأسيس 1933؛ تحقيقات دربارة گلههاي گاو، بوفالوهاي آبي، گوسفندان، بزها، گوشت مرغ، زنبورهاي عسل، همچنين تغذيه دام و فيزيولوژي حيوانات، داراي 181 عضو؛ كتابخانه داراي 3515 جلد كتاب.
مؤسسات تحقيقات آفتها و بيماريهاي گياهان: سال تأسيس 1961 ميلادي، تحقيقات دربارة آفتها و بيماريهاي محصولات كشاورزي، گياهشناسي، حشرهشناسي، كنترل زيستي، جانورشناسي، كشاورزي و سموم دفع آفات ميباشد، كتابخانه داراي 13000 جلد كتاب.
مؤسسة دولتي رازي: سال تأسيس 1930 ميلادي، مطالعات بومشناسي و جانورشناسي و بيماريهاي دام و انسان و زيستشناسي دام، تحقيق و تهيه هرگونه واكسن دامپزشكي، برخي واكسنهاي انساني و سرمهاي درماني، كتابخانه داراي 7390 جلد كتاب.
مؤسسه مطالعات سياسي و بينالمللي ( IPIS ):سال تأسيس 1983 ميلادي، به عنوان يك مركز تحقيقاتي و اطلاعاتي درباره روابط بينالملل، حقوق، اقتصاد و مطالعات اسلامي، با تكيه بر خاور ميانه، خليج فارس و آسياي مركزي انجام وظيفه ميكند. كنفرانسها و سمينارهايي دربارة مسائل بينالمللي روز برگزار ميكند، كتابخانه داراي 25000 جلد كتاب.
تاريخ، جغرافيا و باستانشناسي
مؤسسة تحقيقات فرانسه در ايران: سال تأسيس 1897 ميلادي، در سال 1983 به نام فعلي تغيير نام يافت. تحقيقات دربارة تمدن ايرانيان، ايجاد ارتباط بين محققين ايراني و فرانسوي، كتابخانه داراي 27000 جلد كتاب.
مركز تحقيقات باستانشناسي ايران: سال تأسيس 1972 ميلادي، جايگزين اداره كل باستانشناسي و مردمشناسي، داراي 64 كارمند، حفاري، نقشهبرداري، تحقيقات فرهنگي و باستانشناسي، سخنرانيها، نمايشگاههاي موقتي، همايشهاي سالانه دربارة تحقيقات باستانشناسي در ايران. كتابخانه داراي 15985 جلد كتاب زير نظر مديريت ايران، باستان، وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالي.
سازمان ميراث فرهنگي ايران: سال تأسيس 1987 ميلادي، كتابخانه داراي 25000 جلد كتاب، داراي 100/1 طرح، 70000 عكس، 6000 اسلايد.
مركز نقشهكشي ملي: سال تأسيس 1953 ميلادي.
پزشكي
انستيتو پاستور: سال تأسيس 1921 ميلادي، توليد واكسن، تحقيقات در ميكروبيولوژي، بيوشيمي، ويروسشناسي، پزشكي و اپيدميولوژي، تعليم و تربيت بعد از دورة كارشناسي.
دين، جامعهشناسي و مردمشناسي
مركز مردمشناسي ايران: سازمان ميراث فرهنگي ايران، وزارت فرهنگ و آموزش عالي، سال تأسيس 1985 ميلادي، تحقيقات مردمشناسي، قومشناختي، اجتماعي و فرهنگي، داراي 65 عضو، كتابخانه داراي 14000 جلد كتاب.
مؤسسه تحقيقات اسلامي، آستان قدس رضوي: سال تأسيس 1984 ميلادي، تحقيقات دربارة موضوعات اسلامي، قرآن، حديث، علم حقوق، علم كلام، نشر متون اسلامي، ترجمة كتابهاي اسلامي، مطالعة هنرهاي اسلامي، كتابخانه داراي 34000 جلد كتاب.
صنعت
مركز تحقيقات برق: وابسته به وزارت نيرو.
اسامي كتابخانهها و آرشيوها
اصفهان
كتابخانه شهرداري: داراي 29000 جلد كتاب.
كتابخانه دانشگاه اصفهان: داراي 150/112 عنوان كتاب، نيمي به زبان فارسي و عربي، بقيه به زبانهاي اروپايي.
مشهد
كتابخانه مركزي و مركز اسناد آستان قدس رضوي: كتابخانه عمومي و كمكي براي محققان، داراي 500000 جلد كتاب و 33000 نسخه خطي، 35000 جلد كتاب خارجي (عناوين اروپايي) مركز اسناد و كتابخانه مركزي دانشگاه فردوسي مشهد، داراي 250000 جلد كتاب.
تبريز
مركز اسناد و كتابخانه مركزي، دانشگاه تبريز: داراي 90000 جلد كتاب، 6231 ميكروفيش و 4100 نقشه، 151/1 ميكروفيلم، 2000 مجله علمي، 647 نوار.
كتابخانه عمومي تبريز: داراي 816/12 جلد كتاب.
كتابخانه تبريز: داراي 972/18 جلد كتاب.
تهران
مركز اسناد و كتابخانه مركزي دانشگاه شهيد بهشتي: سال تأسيس 1960 ميلادي، داراي 120000 جلد كتاب، 700 مجله علمي.
مركز اسناد و كتابخانه مركزي دانشگاه تهران: سال تأسيس 1949، در سال 1970 به اين مكان منتقل شد؛ داراي 650000 جلد كتاب (كتابخانه مركزي)، داراي 700000 جلد كتاب (كتابخانههاي دانشكدهها)
مركز اسناد و كتابخانة مركزي دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهشتي و درماني ايران: سال تأسيس 1975 ميلادي، داراي 30000 جلد كتاب، 451/1 مجله علمي رايج، 10000 پاياننامه، 3000 عنوان سمعي و بصري.
مركز نشريات و اسناد اقتصادي ـ اجتماعي: سال تأسيس 1962، تجديد سازمان در سال 1982، وابسته به سازمان برنامه و بودجه، داراي شعبههايي در 8 بخش: تحصيل، خدمات فني، خدمات اطلاعاتي، امور شبكهاي، كتابخانههاي (كتابخانه مركزي، كتابخانه كامپيوتري، آرشيو براي توسعه نقشهها و پروژهها و 25 كتابخانه منطقهاي)، ويرايش، هنرهاي گرافيك و تهيه فيلم، توزيع، داراي 46 عضو، كتابخانهها: داراي 46607 جلد كتاب، 668 مجله علمي، 1627 عنوان ميكروفرم، 15792 عنوان پروژه روبه رشد، 011/18 نقشه و برنامه، پايگاههاي دادههاي مقالات برگزيده.
مركز اسناد و كتابخانه مؤسسه مطالعات سياسي و بينالمللي: سال تأسيس 1933، وابسته به وزارت امور خارجه، كتابخانه اختصاصي و كتابخانه كمكي براي محققان، داراي 20000 جلد كتاب در زمينه علوم انساني، تاريخ، سياست، اقتصاد، حقوق، جغرافيا، ديپلماسي، تحقيقات نظامي، داراي 400 مجله علمي.
كتابخانه موزه ايران باستان: سال تأسيس 1964، داراي 17000 جلد كتاب.
آرشيو ملي ايران
مركز اسناد اطلاعات ايران ( IRAN DOC ): سال تأسيس 1968، وظيفة آن كار در رشتههاي علوم و علوم اجتماعي، راهنمايي و همكاري در تأسيس مراكز اطلاعاتي تخصصي و كار به عنوان مركز مرجع ملي، قسمتي از وزارت فرهنگ و آموزش عالي، كتابخانه داراي 22000 جلد كتاب، 100/4 مجلة علمي، 34000 رسالة دانشجويي.
كتابخانه بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران: سال تأسيس 1339، داراي 50000 جلد كتاب.
كتابخانه مالك: درايا 25000 جلد كتاب.
كتابخانه ملي ايران: سال تأسيس 1937، داراي 450000 جلد كتاب، 12500 جلد كتاب فارسي و نسخه خطي عربي، 25500 جلد كتاب در زمينه ايرانشناسي و تحقيقات اسلامي، 3100 مجلة علمي، خدمات تبادل كتاب.
كتابخانة مجلس (1): كتابخانه مجلس شوراي اسلامي 1، سال تأسيس 1924، داراي 165905 جلد كتاب.
كتابخانه وابسته:
كتابخانه مجلس (2): كتابخانه مجلس شوراي اسلامي 2، سال تأسيس 1950، داراي 44109 جلد كتاب حقوقي، اطلاعات مرجع، نسخههاي خطي، ايرانشناسي، اسلامشناسي.
موزهها و گالرهاي هنري (اصفهان)
موزه ارمنييان ناجيان كليسا جامع: سال تأسيس 1930، تحت نظارت شوراي اسقفي ارمنييان در اصفهان، داراي 750 نسخة خطي باستاني، 550 اثر نقاشي، مينياتور و لباس رسمي كشيشان كليساي باستان، تصويرهاي تنديسهاي مقبرهاي، كتابخانه داراي 25000 جلد كتاب.
موزه چهل ستون (مشهد)
موزه آستان قدس رضوي: سال تأسيس 1945، داراي 4 قسمت: موزه مركزي، موزه قرآن، موزه تمبر، موزه مردمشناسي مذهبي.
موزه قم: سال تأسيس 1936، تحت نظارت خدمات مردمشناسي.
موزه پارس (شيراز): سال تأسيس 1938، اشياء نمايشي شامل نسخههاي خطي، ظروف سفالي، سكههاي قيمتي ميباشد.
موزه كاخ گلستان (تهران): سال تأسيس 1894.
موزه ايران باستان: سال تأسيس 1946، مركز تحقيقات فرهنگي و مردمشناسي، حفاظت و مرمت و نمايش اشياء فرهنگي، داراي 4 بخش، كتابخانه داراي 15924 جلد كتاب.
موزه مردمشناسي: سال تأسيس 1888.
موزه هنرهاي معاصر تهران: سال تأسيس 1977، داراي 20000 جلد كتاب در هنگام تأسيس.
بنده رضا فاضلی استادیار جامعه شناسی در حوزه علم و آموزش عالی که تا کنون کارها ی زیر را در این حوزه به چاپ رسانیده ام: