اردن
جمعيت اردن حدود 4 ميليون نفر است و ميانگين
جمعيت حدود 40 نفر در هر كيلومتر مربع است. 68 درصد جمعيت زير 19 سال سن
دارند و 4/59 درصد در شهرها ساكن هستند. شهرهاي اصلي اردن عبارتند از امان
(پايتخت با 972 هزار نفر جمعيت)، زرقا (392 هزار نفر)، اَربد (271 هزار نفر) و
سلط (134 هزارنفر).
71 درصد جمعيت اردن باسواد است. 230 هزار نفر در بخش خدمات اجتماعي و اداري، 54 هزار نفر در بخش ساختمان، 52 هزار نفر در بخش معدن و توليد و 50 هزار نفر در بخش تجارت اشتغال دارند.
اقتصاد اردن در اصل مبتني بر تجارت با عراق است. جنگ تحميلي عراق و ايران تجارت اردن و عراق را به ميزان قابل توجهي افزايش داد. با شروع جنگ عراق و نيروهاي متحد (پس از اشغال كويت) اين وضعيت دگرگون گشت و ميزان اين تجارت كاهش يافت. صادرات اردن عبارتند از: فسفات، پتاسيم، موادشيميايي، سيمان، ميوه، سبزيجات است. واردات اردن نيز شامل موادغذايي، دام، موادخام، سوخت فسيلي، وسايل و تجهيزات ماشيني است. 40 درصد بودجه هر ساله دولت اردن از محل كمكهاي خارجي تأمين ميشود.
حكومت اردن پادشاهي بوده و زبان رسمي كشور عربي است. 80 درصد جمعيت سني مذهب است. يك اقليت شيعه و يك اقليت مسيحي نيز در كشور حضور دارند.
نظام آموزش عالي
آموزش عالي در اردن در دو سطح جريان دارد: كالجهاي عمومي و دانشگاهها. در كالجهاي عمومي دوره تحصيلي 2 سال است، در حالي كه در دانشگاهها اين دوره 4 سال، به استثناي رشتههاي مهندسي و پزشكي كه 5 يا 6 سال طول ميكشد.
حدود 55 كالج عمومي در اردن وجود دارد كه 15 كالج آنها دولتي و بقيه خصوصي است. (در بخش بعد به 7 كالج اشاره كردهايم). همه كالجهاي عمومي زيرنظر وزارت آموزش عالي هستند. در حال حاضر، بخشي از كالجهاي دولتي زيرنظر دانشگاه البلقا به فعاليت مشغولند. (بنگريد به دانشگاه البلقا در بخش دانشگاهها)
دانشگاهها نيز به دو دسته خصوصي و دولتي تقسيم ميشوند، با اين ويژگي مشترك كه همه آنان زيرنظر وزارت آموزش عالي فعاليت ميكنند.
پذيرش دانشجو بر اساس نمراتي است كه دانشآموز درسال آخر دبيرستان و پس از 12 سال تحصيل بدست ميآورد. پذيرش به دو طريق انجام ميگيرد. دانشجو رشتهايي را انتخاب ميكند كه در دوره دبيرستان مواد درسي مربوط به آن را خوانده باشد. براي مثال، ورود به دانشكده علوم نيازمند آن است كه دانشجو در دوره دبيرستان مواد درسي مربوط به علوم را مطالعه كرده باشد. در عين حال، دانشجو متقاضي تحصيل در رشتههاي ديگر نيز ميتواند باشد. اما دانشجوياني كه دبيرستان در موادادبيات و هنر تحصيل كردهاند، تنها ميتوانند وارد دانشكدههاي مربوطه شوند.
در طريق دوم، ورود به دانشگاه محدود به كساني است كه نمرات بيشتري در دوره دبيرستان كسب كردهاند.
براي كساني كه پذيرفته نميشوند و نمرات آنها كمتر از 70 (از صد) است، كالجهاي عمومي وجود دارد. مدت تحصيل در اين كالجها نيز 2 سال است. در واقع، اين كالجها مدرك كارداني به فارغالتحصيلان خود اعطا ميكنند.
بر اساس آمارهاي موجود پذيرش دانشجو بين سالهاي 1975 تا 1988 از رقم 11837 نفر به 56979 نفر افزايش يافت. اين رقم در دانشگاهها به ترتيب 5307 و 34994 نفر و در كالجهاي عمومي 6566 و 30985 نفر بود. ميزان توجه به آموزش عالي و تحصيلات در اردن حائز توجه است. 36 درصد 18 تا 19 سالهها در كشور اردن به تحصيل در مقاطع مختلف تحصيلي، در سال 1990، اشتغال داشتند، و اين در حالي است كه 36 هزار اردني نيز در همين سال در خارج از كشور و عمدتاً در رشتههاي مهندسي و پزشكي به تحصيل مشغول بودند.
در اردن وزارت آموزش عالي از وزارت آموزش و پرورش جداست و بر كار موسسات آموزش عالي خصوصي و دولتي نظارت ميكند. به لحاظ قانوني، اين وزارتخانه قدرت راهاندازي نهادهاي آموزشي، تعيين حدود فعاليت هر موسسه عالي و تاييد ميزان بودجه را بر عهده دارد. اين وزارتخانه همچنين بر بخش غيردانشگاهي (كالجها) نيزنظارت دارد تا از چگونگي آموزش و تربيت نيروي متخصص مورد نياز كشور مطلع گردد و راهبردها و سياستهاي كلان اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي كشور را در اين بخش اعمال كند. بر اين اساس، اختيار و استقلال بخش غيردانشگاهي محدود است.
در مقابل، دانشگاهها از استقلال و اختيار بسيار بيشتري برخوردارند. در بخش دانشگاهي، نهاد اصلي شوراي آموزش عالي است. اين شورا براي هماهنگ ساختن دانشگاهها از قدرت بسياري برخوردار است. اين شورا، حكم روساي دانشگاهها را كه با فرمان پادشاه انتخاب ميشوند، صادر ميكند. معاون هر دانشگاه، بر اساس پيشنهاد و توصيه رئيس هر دانشگاه از سوي اين شورا منصوب ميشوند. اعضاي شوراي آموزش عالي را علاوه بر نخستوزير، وزير آموزش عالي، وزير آموزش و پرورش، وزير برنامهريزي، روساي همه دانشگاهها و نماينده كالجهاي عمومي دولتي و نماينده كالجهاي عمومي خصوصي تشكيل ميدهند.
شوراي آموزش عالي تأسيس نهادهاي جديد آموزش عالي را تأييد و تأسيس رشتههاي جديد و مواد درسي را اجازه ميدهد. برچيدن رشته نيز با تأييد اين شورا امكانپذير است. تعيين سهم بودجه هر دانشگاه و سياستهاي مالي هر دانشگاه نيز بر عهده شوراست. علاوه بر اين، تعيين نمره لازم براي ورود به هر دانشگاه نيز از سوي شوراي آموزش عالي معين ميگردد.
در اردن ميزان پرداخت يارانه به بخش آموزش عالي واختصاص بودجه به اين بخش نيز قابل توجه است. قانوني موسوم به قانون ماليات دانشگاه وجود دارد، بر اين اساس از كالاهاي خريد و فروش شده مالياتي به نام ماليات دانشگاه اخذ ميشود. اتخاذ اين تدبير باعث گرديده است كه آموزش عالي در اردن استقلال مالي داشته باشد، هر چند كه وضعيت آموزش عالي با وضعيت كل كشور در پيوند مستقيم است.
قانونگذاري در آموزش عالي در شوراي هر دانشگاه انجام ميگيرد. اين شورا مركب است از رئيس دانشگاه، معاونان دانشگاه، روساي دانشكده و نمايندگان اعضاي هئيت علمي. (در مورد دانشگاه اردن بايد بگوييم كه در شوراي اين دانشگاه معاون وزير آموزش و پرورش، معاون وزير كشاورزي، معاون وزير خدمات عمومي، معاون وزير بهداشت و دبير شوراي ملي برنامهريزي نيز عضويت دارند). به علاوه يك نماينده از فارغالتحصيلان و يك نماينده از دانشجويان نيز عضو شوراي هر دانشگاه هستند.
در دانشگاههاي خصوصي بديل اين شورا، هيئت امناست. تا پيش از سال 1985 چنين هيئت امنايي در دانشگاههاي دولتي نيز وجود داشت كه با قانون شماره 36 مصوب سال 1985 اختيارات آنها به شوراي آموزش عالي منتقل شد.
در دانشگاههاي اردن دانشكده ـ گروه آموزشي محور هستند. تصميمات اصلي در شوراي هر گروه آموزشي اتخاذ ميشود. دانشكدهها نيز داراي شورايي هستند كه از روساي گروههاي آموزشي، يك نماينده از هر گروه آموزشي و دو نماينده از خارج از دانشگاه (همچون صاحبان صنايع، كارشناسان و...) تشكيل يافته است. در واقع، شوراي دانشكده رابط شوراي گروه آموزشي و شوراي دانشگاه است. در شوراي دانشگاه مسائل مورد نظر شوراي دانشكده مطرح و در نهايت تصميمات مقتضي اتخاذ ميشود.
در سال 1975، تعداد اعضاي هيئت علمي در آموزش عالي اردن 797 نفر بود. اين تعداد در سال 1988 به 2658 نفر رسيد. 20 درصد اين تعداد را زنان تشكيل ميدهند كه بيشتر آنها در كالجهاي عمومي شاغلند. در سال 1988، زنان عضو هيئت علمي در دانشگاهها 14 درصد و در بخش كالجهاي عمومي 29 درصد بود.
نظام ردهبندي اعضاي هيئت علمي در اردن نيز امريكايي بوده و به ترتيب عبارتند از: مربي، استاديار، دانشيار، استاد. ارتقاي مرتبه نيز براساس سابقه و كيفيت تدريس و امر تحقيق و انتشار مقاله و كتاب صورت ميگيرد.
ميزان پذيرش دانشجو در جدول شماره يك و در بين سالهاي 1980 تا 1988 نشان داده شده است. با مطالعه اين جدول دو نكته روشن ميگردد: نكته اول افزايش قابلملاحظه دانشجو در رشتههاي علوم انساني است. نكته دوم افزايش پيوسته و ثابت تعداد دانشجويان در رشتههاي علمي است. دليل افزايش تعداد دانشجويان رشتههاي علومانساني را ميتوان افزايش تعداد دانشجويان دختر دانست كه در سال 1980 يك سوم كل دانشجويان را تشكيل ميدادند و حال آنكه اين رقم به 49 درصد در سال 1988 رسيد.
رشد تعداد دانشجويان دختر در كالجهاي عمومي عيانتر است. تقريباً از هر 10 دانشجوي كالجهاي عمومي 6 نفر دختر هستند، در حاليكه اين رقم در دانشگاهها 4 دختر به ازاي هر 10 دانشجوست.
نظام تحصيل در مقطع كارشناسي و تحصيلات تكميلي نيز امريكايي بوده و براساس نظام واحدي، انتخاب درس و استاد و تحقيق و امتحان است. هر دانشجو در پايان ترم امتحان ميدهد و ميتواند حداقل 15 واحد انتخاب كند.
نتيجه
با عنايت به شاخصها و آمارهاي موجود و با توجه به وضعيت سياسي، اقتصادي و فرهنگي اردن، آموزش عالي در اردن رشد چشمگيري داشته است. اين كشور با تربيت نيروي تحصيلكرده دانشگاهي به كشورهاي خاور ميانه نيروي متخصص صادر ميكند. اين نيروهاي تحصيلكرده با حضور در كشورهاي منطقه عموماً كشورهاي عربي و نفتخيز ـ موجب درآمد ارزي براي كشور خود ميشوند و هم در بخشهاي مختلف صنعتي، خدماتي و... باعث رونق اقتصادي در كشور خود شدهاند.
جدول شماره يك
دانشگاهها
پيش از معرفي دانشگاههاي اردن يك موضوع حائز اهميت است. در معرفي دانشگاهها، به اسامي دانشگاههايي برخواهيد خورد كه در كناره باختري رود اردن قرار دارند. وضعيت اين مناطق هنوز مشخص نيست و از آن جهت در ذيل دانشگاههاي اردن مطرح شدهاند كه هنوز كشور مستقل فلسطين وجود ندارد. اين دانشگاهها تاكنون زيرنظر وزارت آموزش عالي اردن به فعاليت مشغول بودهاند.
دانشگاه اردن (در امان)
اين دانشگاه كه در واقع بزرگترين و اولين دانشگاه جامع اردن است، در سال 1962 تأسيس شده است، يعني 16 سال پس از استقلال اين كشور (اردن در سال 1946 استقلال خود را به دست آورد). دانشگاه دولتي است و به صورت مستقل اداره ميشود. به دو زبان عربي و انگليسي در آن تحصيل ميشود. سال تحصيلي نيز از سپتامبر تا اگوست است. داراي 950 عضو هيئت علمي و 23 هزار دانشجوست.
فهرست دانشكدههاي اين دانشگاه به شرح زير است:
دانشكده ادبيات دانشكده اقتصاد و علوم اداري
دانشكده علوم دانشكده شريعت (مطالعات اسلامي)
دانشكده پزشكي دانشكده پرستاري
دانشكده كشاورزي دانشكده تعليم و تربيت
دانشكده مهندسي و تكنولوژي دانشكده حقوق
دانشكده تربيت بدني دانشكده داروسازي
دانشكده دندانپزشكي
دانشگاه بيتلحم (در ساحل غربي رود اردن)
اين دانشگاه در سال 1973 تأسيس شده است. دانشگاهي خصوصي است كه كليساي كاتوليك روم آن را تأسيس كرده است. سال تحصيلي از سپتامبر تا ژوئن است و به دو زبان عربي و انگليسي در آن تحصيل ميشود.
كتابخانه اين دانشگاه صد هزار عنوان كتاب دارد. دانشگاه 132 عضو هيئت علمي تمام وقت و 52 عضو هيئت علمي پارهوقت دارد. تعداد دانشجويان نيز 1842 نفر است.
دانشگاه داراي چهار كالج، يك دانشكده و مؤسسه است.
1. كالج ادبيات شامل
گروه آموزشي زبان عربي
گروه آموزشي زبان انگليسي
گروه آموزشي علوم اجتماعي
گروه آموزش علوم انساني
2. كالج علوم شامل گروههاي آموزشي
شيمي رياضيات
علوم زندگي
3. كالج مديريت تجاري
4. كالج آموزش (تعليم و تربيت)
دانكشده پرستاري
مؤسسه مديريت هتل
دانشگاه بيرزيت (در ساحل غربي رود اردن)
تاريخچه اين دانشگاه به سال 1924 بازميگردد. در اين سال، اين دانشگاه به صورت مدرسه تأسيس شد؛ در سال 1951 به كالج تبديل شد و سرانجام در سال 1975 به عنوان دانشگاه به فعاليت خود ادامه داد.
اين دانشگاه خصوصي است: زمان تحصيل در آن از اكتبر تا ژولاي است و به دو زبان عربي و انگليسي در آن تحصيل و تدريس ميشود. كتابخانه آن نيز بيش از صدهزار عنوان كتاب دارد. 246 نفر عضو هيئت علمي آن بوده و 3010 دانشجو مشغول تحصيلند.
دانشگاه داري 4 دانشكده به شرح زير است:
دانشكده ادبيات
دانشكده علوم
دانشكده تجارت و اقتصاد
دانشكده مهندسي
سه رشته در مقطع تحصيلات تكميلي در آن دايراست كه عبارتند از: كارشناسي ارشد، تعليم و تربيت، كارشناسي مطالعات بينالملل، كارشناسي ارشد در مطالعات عربي و فلسطين.
دانشگاه الخليل (جرون) در ساحل غربي رود اردن
اين دانشگاه ملي در سال 1971 تأسيس شده است. عربي و انگليسي زبانهاي تدريس و تحصيل در آن است. سال تحصيلي نيز از اكتبر تا ژوئن ادامه دارد. كتابخانه دانشگاه داراي 40 هزار عنوان كتاب است. 95 عضو هيئت علمي دارد و 1994 دانشجو در آن مشغول تحصيلند. فهرست اسامي رشتههاي تحصيلي اين دانشگاه به شرح زير است:
عربي
انگليسي
تاريخ
تعليم و تربيت
زيستشناسي
رياضيات
شيمي
دانشگاه علم و تكنولوژي اردن (در اَربد)
اين دانشگاه دولتي است و در سال 1986 بنيان نهاده شد. به دو زبان عربي و انگليسي در آن تدريس ميشود و سال تحصيلي نيز از سپتامبر تا ماه مه است. كتابخانه اين دانشگاه 56707 جلد كتاب دارد. تعداد اعضاي هيئت علمي 356 نفر بوده و تعداد دانشجويان نيز 4690 نفر است.
فهرست اسامي دانشكده به شرح زير است:
دانشكده پزشكي
دانشكده دندانپزشكي
دانشكده مهندسي
دانشكده دارورسازي
دانشكده كشاورزس
دانشكده علوم
دانشكده پرستاري
دانشكده دامپزشكي
علاوه بر آن، اين دانشگاه، داراي يك مركز تحقيقاتي موسوم به مركز تحقيق و توليد كشاورزي نيز هست.
دانشگاه موته (در موته)
اين دانشگاه دولتي در سال 1981 تأسي شده است. به دو زبان انگليسي و عربي در آن تدريس و تحصيل ميشود. سال تحصيلي از اكتبر تا ژوئن است. تعداد كتابهاي موجود در كتابخانه دانشگاه 240 هزار جلد است. 279 عضو هيئت علمي مشغول تدريس و 7193 دانشجو مشغول تحصيلند.
دانشكدههاي آن عبارتند از:
دانشكده مهندسي
دانشكده علوم
دانشكده حقوق
دانشكده اقتصاد و علوم اداري
دانشكده تعليم و تربيت
دانشگاه ملي النجاح (در ساحل غربي رود اردن)
اين دانشگاه خصوصي است و در سال 1977 تأسيس شده است. زبان تحصيل و تدريس عربي است، اما در رشتههاي مربوط به علوم و مهندسي از زبان انگليسي استفاده ميشود. سال تحصيلي از اكتبر تا ژوئن است. كتابخانه آن داراي 82 هزار جلد كتاب است. 491 عضو هيئت هيئت علمي و 4300 دانشجو دارد.
فهرست اسامي دانشكدهها و گروههاي آموزشي آن به شرح زير است:
1 ـ دانشكده علوم
ـ شيمي
ـ زيستشناسي
ـ رياضيات
ـ علوم پزشكي
ـ فيزيك
2 ـ دانشكده تعليم و تربيت
ـ تعليم و تربيت و رواشناسي
ـ روشهاي تدريس
ـ تربيتبدني
3 - دانشكده مهندسي
ـ مهندسي سازه
ـ معماري
4 - دانشكده ادبيات و علوم انساني
ـ زبان عربي
ـ جغرافيا
ـ تاريخ
ـ زبانانگليسي
ـ جامعهشناسي
5 ـ دانشكده اقتصاد و علوم اداري
- اقتصاد
ـ علوم سياسي
ـ مديريت تجاري
ـ حسابداري
6 - دانشكده كشاورزي
ـ دامداري و بهداشت دام
ـ توليد و حفظ نباتات
7 ـ دانشكده هنرهاي عالي
ـ موسيقي
ـ نقاشي و طراحي هنري
8 ـ دانشكده الهيات
علاوه بر اين هشت دانشكده، دانشگاه النجاح داراي دو موسسه وابسته نيز هست:
ـ مركز اسناد، دستنوشتهها و انتشارات
دانشگاه القدس (در بيتالمقدس)
اين دانشگاه نيز خصوصي است و در سال 1979 تأسيس شده است. زبان تحصيل در اين دانشگاه به انگليسي بوده و سال تحصيلي از اكتبر تا اگوست است. كتابخانه آن بيش از پدهزار عنوان كتاب دارد. 130 عضو هيئت علمي داشته و داراي 2200 دانشجوست.
فهرست اسامي دانشكدههاي اين دانشگاه به شرح زير است:
دانشكده مطالعات اسلامي و فقه
دانشكده علوم و تكنولوژي
دانشكده بهداشت
كالج هنر
دانشكده حقوق
دانشكده پزشكي
به علاوه، دانشگاه قدس داراي سه مؤسسه وابسته نيز به اسامي زير است:
- انستيتوي باستانشناسي اسلامي
ـ مركز تحقيقات اسلامي
ـ مركز تحقيقات منطقهاي
دانشگاه باز القدس (در امان)
اين دانشگاه مكاتبهايي و باز در سال 1985 بنيان نهاده شد، اما فاز اول آن در سال 1988 به كار افتاد. داراي 30 عضو هيئت علمي است و تاكنون سه هزار دانشجو را در فاز نخست پذيرفته است.
رشتههايي كه در اين دانشگاه باز تاكنون راهاندازي شده است به شرح زير است:
ـ اطلاح زمين و مناطق روستايي
ـ اصلاح و بهبود خانواده و خانه
ـ سيستمهاي اطلاعرساني و كامپيوتري
ـ تعليم و تربيت
ـ مديريت و شركتداري
رشتههاي بنيادين
دانشگاه يرموك (در اربد)
اين دانشگاه كه ملي بوده و به صورت مستقل اداره ميشود، در سال 1976 تأسيس شده است. به دو زبان عربي و انگليسي در آن تدريس و تحصيل ميشود. سال تحصيلي از اكتبر تا ژوئن است. كتابخانه آن داراي 320 هزار جلد كتاب است.
داراي 665 عضو هيئت علمي و 15745 دانشجوست.
فهرست اسامي دانشكدهها و گروههاي آموزشي اين دانشگاه به شرح زير است:
1ـ دانشكده علوم
ـ زيستشناسي
- زمينسناسي
ـ رياضيات
- شيمي
ـ فيزيك
2ـ دانشكده ادبيات و علوم انساني
ـ زبان انگليسي
ـ جامعهشناسي
ـ تاريخ
ـ مردمشناسي
ـ روزنامهنگاري
ـ زبان عربي
ـ علوم سياسي
ـ مردمشناسي
ـ باستانشناسي
- حقوق
3- دانشكده اقتصاد و علوم اداري
- آمار
ـ مديريت
ـ اقتصاد
ـ حسابداري
ـ مديريت تجاري
4 ـ دانشكده تعليم و تربيت و هنر
- تعليم و تربيت و هنر
ـ موسيقي
ـ تربيت بدني
5 - دانشكده تربيت بدني
6 - مطالعات اسلامي
7 ـ دانشكده مهندسي كاربردي هجاوي
ـ علوم كامپيوتر
ـ مهندسي برق (قدرت)
علاوه بر اين، دانشگاه يرموك داراي چندين موسسه وابسته نيز هست كه فهرست اساميي آنها به شرح زير است:
ـ موسسه باستانشناسي و مردمشناسي
ـ مركز زبان
ـ مركز مطالعات اردني
ـ مركز تحقيقات آموزشي و رشد
ـ مركز مشاوره و خدمات اجتماعي
ـ ايستگاه علوم دريايي
ـ مركز فيزيك نظري و كابردي
ـ مركز كامپيوتر و اطلاعرساني
دانشگاه آل البيت (در حومه شهر امان)
اين دانشگاه در سال 1992 تأسيس شده است و دانشگاهي است دولتي. هدف از تأسيس آن نيز ايجاد مركز دانشگاهي بود كه بتواند در كنار آموزش علوم روز، معارف ديني را نيز آموزش دهد. پذيرش دانشجو به صورت رسمي از سال 1995 آغاز شد. در آن سال 1004 دانشجوي مقطع كارشناسي و 130 دانشجوي مقطع كارشناسيارشد تحصيلات خود را آغاز كردند اين رقم در سال 1999 به 1256 دانشجوي مقطع دانشجوي مقطع كارشناسي و 89 دانشجوي مقطع كارشناسي ارشد رسيد. در مجموع 52 درصد دانشجويان اين دانشگاه خارجي هستند
فهرست اسامي دانشكدههاي اين دانشگاه به شرح زير است:
1 - دانشكده حقوق اسلامي (فقه) و مطالعات حقوقي شامل گروههاي آموزشي
2 - دانشكده ادبيات و علوم شامل گروههاي آموزشي
ـ زبان و ادبيات عرب
ـ تاريخ
ـ فلسفه و جامعهشناسي
ـ شيمي
ـ انگليسي و زبانهاي مدرن
ـ روانشناسي و زبانهاي مدرن
ـ روانشناسي و تعليم و تربيت
ـ فيزيك
- زيستشناسي
3 ـ دانشكده اقتصاد و علوم مديريت شامل گروههاي آموزشي
ـ اقتصاد
ـ امور مالي و بانكداري
ـ مديريت تجاري
ـ مديريت عمومي
4 ـ موسسه عالي هنر و معماري اسلامي شامل گروههاي آموزشي
ـ هنر اسلامي
ـ معماري اسلامي
ـ موسيقي
5 ـ موسسه عالي نجوم و علوم فضايي
علاوه بر اين، دانشگاه داراي موسسهايي به نام الحكمه و يك مركز تحقيقاتي موسوم به واحد تحقيقاتي محيط استراتژيك و منابع آب است.
دانشگاه كاربردي البقا
اين دانشگاه دولتي بوده و جديدالتأسيس است. در سال 1996 تأسيس شد و كار خود
را از سال 1997 با پذيرش دانشجو آغاز كرد.
فهرست اسامي دانشكدهها در گروههاي آموزشي آن به شرح زير است:
1 - دانشكده مهندسي
نقشهبرداري
متالوژي
2 - دانشكده علوم كاربردي
ـ علوم پايه
3 - دانشكده تكنولوژي كشاورزي
- مديريت منابع آب و محيط
- حشرات مفيد
ـ كشت و صنعت
4 ـ دانشكده طراحي و مديريت
ـ اقتصاد
ـ مديريت
اين دانشگاه يك موسسه به نام موسسه هنرهاي سنتي اسلامي نيز دارد.
دانشگاه البقا داراي چندين كالج وابسته نيز هست كه اسامي و رشتههاي تدريسي در آن به شرح زير است:
ـ كالج امان (تكنولوژي مهندسي)
پليتكنيك الحسين شامل رشتههاي تكنولوژي ارتباطي، تكنولوژي توليد، سيستمهاي HVAC ، طراحي مكانيكي، برق، نگهداري وسايل الكترونيك، تكنولوژي صنايع شيميايي، تكنولوژي صنايع نساجي، تكنولوژي آب و فاضلاب، تكنولوژي فرايند معدن، تحليل ابزاري و روشهاي آزمايشگاهي، معماري، طراحي مد و لباس، طراحي داخلي، حسابداري، تكنولوژي غذايي
ـ پليتكنيك طفيله شامل رشتههاي تكنولوژي اطلاعرساني، تكنولوژي توليد، سيستمهاي HVAC ، برق، تكنولوژي فرايند معدن، برق اتومبيل، مكانيك اتومبيل، آزمايشگاههاي صنعتي و مدرسهايي.
كالج سلط شامل رشتههاي آموزش كودكان، منابع آموزشي و كتابخانهها، مديريت مالي و بانكداري، مديريت تجاري، حسابداري، مديريت دفتري و منشيگري، طراحي مد و لباس، برنامهنويسي كامپيوتر، آموزش قبل از اشتغال، طراحي داخلي، آزمايشگاههاي پيراپزشكي، ضبط و بايگاني مدارك پزشكي، توليد نبات، معماري، مديريت بازاريابي و توليد محصول.
كالج اربد
كالج عجلون
كالج امان
كالج الزرقا شامل رشتههاي مديريت مالي و بانكداري، مديريت تجاري، حسابداري، طراحي مد و لباس، برنامهنويسي كامپيوتر، آزمايشگاههاي پيراپزشكي، داروسازي، آزمايشگاههاي مدرسهايي وضعي، تكنولوژي غذايي.
كالج معان
كالج شاهزاده عاليا شامل رشتههاي زيان انگليسي، تربيتبدني، آموزش كودكان، آموزش افراد استثنايي، علوم عمومي، منابع آموزشي و كتابخانهها، مديريت مالي و بانكداري، مديريت تجاري، حسابداري، مديريت دفتري و منشيگري، طراحي مد و لباس، مطالعات اسلامي، برنامهنويسي كامپيوتر
كالج شاهزاده رحما برا خدمات اجتماعي
كالج مطالعات ديني الوقاف
كالج مطالعات اسلامي
موسسه مطالعات اسلامي
موسسه مطالعات آماري
موسسه حرفههاي پزشكي يأجوز
موسسه حرفههاي پزشكي اربد
كالج فني ملكه نور
مركز سلطنتي جغرافياي اردن
كالج كشاورزي شوبك
كالج ملكه عاليا
كالج عمومي متوسطه
كالج عربيّه
كالج شاهزاده ثروت
كالج القادسيه
كالج الاندلس
كالج القدس
كالج الخوارزمي
كالج خصوصي الزرقا
كالج المجتمع العربي
كالج الرازي
كالج المجتمع الاسلامي
كالج ابن خلدون
كالج المفرق
كالج قرناطه
كالج قرطبه
كالج شريف نصربن جميل
كالج مطالعات اسلامي شاهزاده حسن
كالج شاهزاده عبدالله
كالج فني شاهزاده فصيل
دانشگاه خصوصي زرقا (در شهر زرقا)
اين دانشگاه خصوصي نيز جديدالتاسيس است و در سال 1997 تأسيس شده است.
دانشگاه شامل چندين دانشكده است كه در مجموع 20 رشته تحصيلي را شامل ميشود.
1ـ دانشكده اربيت شامل رشتههاي
زبان عربي و زبان انگليسي
زبان و تاريخ ادبيات
2- دانشكده شريعت (مطالعات اسلامي)
اصول دين
3 ـ دانشكده علوم
- كامپيوتر
- زيستشناسي
- شيمي
- فيزيك و فيزيك پزشكي
- رياضيات و آمار
4 ـ دانشكده اقتصاد و علوم اداري
- اقتصاد
- تجارت
- حسابداري
- مديريت بانكي و علوم مالي
5 ـ دانشكده عليم و تربيت
ـ تربيت معلم كودكستان
ـ تربيت معلم
6 ـ دانشكده حقوق
حقوق
7 ـ دانشكده علوم پزشكي
دانشگاه هاشمي (در الزرقا)
اين دانشگاه دولتي در سال 1991 تأسيس شده است و در واقع پنجمين دانشگاه دولتي اردن است. داراي 174 عضو هيئت علمي است. در حال حاضر 2482 دانشجو در اين دانشگاه به تحصيل مشغولند. اسامي دانشكدهها و گروههاي آموزشي اين دانشگاه به شرح زير است:
1 ـ دانشكده علوم و ادبيات
زبان عربي
رياضيات
شيمي
فيزيك
زبان انگليسي
علوم كامپيوتر
علوم زيستشناسي
2 ـ دانشكده اقتصاد و علوم اداري
ـ اقتصاد
ـ مديريت تجاري
ـ حسابداري
ـ امور مالي و بانكداري
3 ـ دانشكده علوم تعليم و تربيتي
ـ بنيادهاي آموزش و مديريت
ـ برنامههاي آموزشي و آموزش
ـ روانشناسي آموزشي
4 ـ انيستيتوي زمين، آب و محيط شامل گروههاي آموزشي
ـ زمين و علوم محيطي
ـ مديريت آب و محيط
- مديريت زمين
5 - دانشكده مهندسي
ـ مهندسي سازه
- مهندسي صنعتي
ـ مهندسي مكانيك
- مهندسي برق و كامپيوتر
ـ مهندسي الكترونيك
ـ مهندسي زيستپزشكي
6 ـ دانشكده علوم بهداشت
ـ علوم پزشكي آزمايشگاهي
ـ تغذيه باليني و علم تغذيه
- فيزيوتراپي
- راديوگرافي
7 ـ دانشكده تربيتبدني و علوم ورزشي
ـ توانبخشي ورزشي
ـ تربيت بدني
8 ـ دانشكده پرستاري
- پرستاري
كالجها
پليتكنيك (مدرسه فني) حُصن (در حُصن)
اين كالج در سال 1981 تأسيس شده است. داراي 60 عضو علمي و 800 دانشجوست. طي دورههاي 2 ساله و در رشتههاي فني مدرك صادر ميكند.
كالج دانشگاهي برا مهندسي كاربردي (ذرامان)
اين كالج در سال 1975 تأسيس شده است. داراي دورههاي دو ساله كارداني و چهار ساله كارشناسي ارشد است. 91 عضو هيئت علمي و 800 دانشجوست. طي دورههاي 2 ساله و در رشتههاي فني مدرك صادر كند.
كالج دانشگاهي براي مهندسي كاربردي (ذرامان )
اين كالج در سال 1975 تأسيس شده است. داراي دورههاي دو ساله كارداني و چهار ساله كارشناسي است. 91 عضو هيئت علمي و 2000 دانشجو دارد. فهرست اسامي گروهاي آموزشي اين كالج به شرح زير است:
- مهندسي الكترونيك
- مهندسي مكانيك
ـ مهندسي شيمي
ـ مهندسي سازه
مركز آموزش آمار اردن (در امان)
اين مركز در سال 1964 بنيان نهاده شده است. هدف از تشكيل آن، تربيت نيروهاي مورد نياز دولت و ديگر داوطلبان و علاقهمندان در زمينه آمار است.
دانشگاه اردن براي زنان (در امان)
اين دانشگاه در سال 1991 تأسيس شده است. كتابخانه آن داراي 34700 عنوان كتاب است. 124 عضو هيئت علمي و 1350 دانشجو دارد.
كالج دانشگاهي سميه براي تكنولوژي (در امان)
تأسيس اين كالج به سال 1991 بازميگردد. اين كالج در رشتههاي مربوط به مطالعات كامپيوتر مدرك ليسانس ميدهد. داراي 10 عضو علمي و 120 دانشجو است.
كالج اجتماعي طولكرم (در ساحل غربي)
اين كالج در سال 1931 تأسيس شده است. كتابخانه آن 30 هزار عنوان كتاب دارد. داراي 27 عضو هيئت علمي و 400 دانشجوست. اين كالج به تربيت معلم در رشتههاي كشاوزي، علوم، رياضيات، علوم كامپيوتري، عربي، مطالعات اسلامي، مطالعات اجتماعي، زبان انگليسي و تربيت بدني ميپردازد.
71 درصد جمعيت اردن باسواد است. 230 هزار نفر در بخش خدمات اجتماعي و اداري، 54 هزار نفر در بخش ساختمان، 52 هزار نفر در بخش معدن و توليد و 50 هزار نفر در بخش تجارت اشتغال دارند.
اقتصاد اردن در اصل مبتني بر تجارت با عراق است. جنگ تحميلي عراق و ايران تجارت اردن و عراق را به ميزان قابل توجهي افزايش داد. با شروع جنگ عراق و نيروهاي متحد (پس از اشغال كويت) اين وضعيت دگرگون گشت و ميزان اين تجارت كاهش يافت. صادرات اردن عبارتند از: فسفات، پتاسيم، موادشيميايي، سيمان، ميوه، سبزيجات است. واردات اردن نيز شامل موادغذايي، دام، موادخام، سوخت فسيلي، وسايل و تجهيزات ماشيني است. 40 درصد بودجه هر ساله دولت اردن از محل كمكهاي خارجي تأمين ميشود.
حكومت اردن پادشاهي بوده و زبان رسمي كشور عربي است. 80 درصد جمعيت سني مذهب است. يك اقليت شيعه و يك اقليت مسيحي نيز در كشور حضور دارند.
نظام آموزش عالي
آموزش عالي در اردن در دو سطح جريان دارد: كالجهاي عمومي و دانشگاهها. در كالجهاي عمومي دوره تحصيلي 2 سال است، در حالي كه در دانشگاهها اين دوره 4 سال، به استثناي رشتههاي مهندسي و پزشكي كه 5 يا 6 سال طول ميكشد.
حدود 55 كالج عمومي در اردن وجود دارد كه 15 كالج آنها دولتي و بقيه خصوصي است. (در بخش بعد به 7 كالج اشاره كردهايم). همه كالجهاي عمومي زيرنظر وزارت آموزش عالي هستند. در حال حاضر، بخشي از كالجهاي دولتي زيرنظر دانشگاه البلقا به فعاليت مشغولند. (بنگريد به دانشگاه البلقا در بخش دانشگاهها)
دانشگاهها نيز به دو دسته خصوصي و دولتي تقسيم ميشوند، با اين ويژگي مشترك كه همه آنان زيرنظر وزارت آموزش عالي فعاليت ميكنند.
پذيرش دانشجو بر اساس نمراتي است كه دانشآموز درسال آخر دبيرستان و پس از 12 سال تحصيل بدست ميآورد. پذيرش به دو طريق انجام ميگيرد. دانشجو رشتهايي را انتخاب ميكند كه در دوره دبيرستان مواد درسي مربوط به آن را خوانده باشد. براي مثال، ورود به دانشكده علوم نيازمند آن است كه دانشجو در دوره دبيرستان مواد درسي مربوط به علوم را مطالعه كرده باشد. در عين حال، دانشجو متقاضي تحصيل در رشتههاي ديگر نيز ميتواند باشد. اما دانشجوياني كه دبيرستان در موادادبيات و هنر تحصيل كردهاند، تنها ميتوانند وارد دانشكدههاي مربوطه شوند.
در طريق دوم، ورود به دانشگاه محدود به كساني است كه نمرات بيشتري در دوره دبيرستان كسب كردهاند.
براي كساني كه پذيرفته نميشوند و نمرات آنها كمتر از 70 (از صد) است، كالجهاي عمومي وجود دارد. مدت تحصيل در اين كالجها نيز 2 سال است. در واقع، اين كالجها مدرك كارداني به فارغالتحصيلان خود اعطا ميكنند.
بر اساس آمارهاي موجود پذيرش دانشجو بين سالهاي 1975 تا 1988 از رقم 11837 نفر به 56979 نفر افزايش يافت. اين رقم در دانشگاهها به ترتيب 5307 و 34994 نفر و در كالجهاي عمومي 6566 و 30985 نفر بود. ميزان توجه به آموزش عالي و تحصيلات در اردن حائز توجه است. 36 درصد 18 تا 19 سالهها در كشور اردن به تحصيل در مقاطع مختلف تحصيلي، در سال 1990، اشتغال داشتند، و اين در حالي است كه 36 هزار اردني نيز در همين سال در خارج از كشور و عمدتاً در رشتههاي مهندسي و پزشكي به تحصيل مشغول بودند.
در اردن وزارت آموزش عالي از وزارت آموزش و پرورش جداست و بر كار موسسات آموزش عالي خصوصي و دولتي نظارت ميكند. به لحاظ قانوني، اين وزارتخانه قدرت راهاندازي نهادهاي آموزشي، تعيين حدود فعاليت هر موسسه عالي و تاييد ميزان بودجه را بر عهده دارد. اين وزارتخانه همچنين بر بخش غيردانشگاهي (كالجها) نيزنظارت دارد تا از چگونگي آموزش و تربيت نيروي متخصص مورد نياز كشور مطلع گردد و راهبردها و سياستهاي كلان اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي كشور را در اين بخش اعمال كند. بر اين اساس، اختيار و استقلال بخش غيردانشگاهي محدود است.
در مقابل، دانشگاهها از استقلال و اختيار بسيار بيشتري برخوردارند. در بخش دانشگاهي، نهاد اصلي شوراي آموزش عالي است. اين شورا براي هماهنگ ساختن دانشگاهها از قدرت بسياري برخوردار است. اين شورا، حكم روساي دانشگاهها را كه با فرمان پادشاه انتخاب ميشوند، صادر ميكند. معاون هر دانشگاه، بر اساس پيشنهاد و توصيه رئيس هر دانشگاه از سوي اين شورا منصوب ميشوند. اعضاي شوراي آموزش عالي را علاوه بر نخستوزير، وزير آموزش عالي، وزير آموزش و پرورش، وزير برنامهريزي، روساي همه دانشگاهها و نماينده كالجهاي عمومي دولتي و نماينده كالجهاي عمومي خصوصي تشكيل ميدهند.
شوراي آموزش عالي تأسيس نهادهاي جديد آموزش عالي را تأييد و تأسيس رشتههاي جديد و مواد درسي را اجازه ميدهد. برچيدن رشته نيز با تأييد اين شورا امكانپذير است. تعيين سهم بودجه هر دانشگاه و سياستهاي مالي هر دانشگاه نيز بر عهده شوراست. علاوه بر اين، تعيين نمره لازم براي ورود به هر دانشگاه نيز از سوي شوراي آموزش عالي معين ميگردد.
در اردن ميزان پرداخت يارانه به بخش آموزش عالي واختصاص بودجه به اين بخش نيز قابل توجه است. قانوني موسوم به قانون ماليات دانشگاه وجود دارد، بر اين اساس از كالاهاي خريد و فروش شده مالياتي به نام ماليات دانشگاه اخذ ميشود. اتخاذ اين تدبير باعث گرديده است كه آموزش عالي در اردن استقلال مالي داشته باشد، هر چند كه وضعيت آموزش عالي با وضعيت كل كشور در پيوند مستقيم است.
قانونگذاري در آموزش عالي در شوراي هر دانشگاه انجام ميگيرد. اين شورا مركب است از رئيس دانشگاه، معاونان دانشگاه، روساي دانشكده و نمايندگان اعضاي هئيت علمي. (در مورد دانشگاه اردن بايد بگوييم كه در شوراي اين دانشگاه معاون وزير آموزش و پرورش، معاون وزير كشاورزي، معاون وزير خدمات عمومي، معاون وزير بهداشت و دبير شوراي ملي برنامهريزي نيز عضويت دارند). به علاوه يك نماينده از فارغالتحصيلان و يك نماينده از دانشجويان نيز عضو شوراي هر دانشگاه هستند.
در دانشگاههاي خصوصي بديل اين شورا، هيئت امناست. تا پيش از سال 1985 چنين هيئت امنايي در دانشگاههاي دولتي نيز وجود داشت كه با قانون شماره 36 مصوب سال 1985 اختيارات آنها به شوراي آموزش عالي منتقل شد.
در دانشگاههاي اردن دانشكده ـ گروه آموزشي محور هستند. تصميمات اصلي در شوراي هر گروه آموزشي اتخاذ ميشود. دانشكدهها نيز داراي شورايي هستند كه از روساي گروههاي آموزشي، يك نماينده از هر گروه آموزشي و دو نماينده از خارج از دانشگاه (همچون صاحبان صنايع، كارشناسان و...) تشكيل يافته است. در واقع، شوراي دانشكده رابط شوراي گروه آموزشي و شوراي دانشگاه است. در شوراي دانشگاه مسائل مورد نظر شوراي دانشكده مطرح و در نهايت تصميمات مقتضي اتخاذ ميشود.
در سال 1975، تعداد اعضاي هيئت علمي در آموزش عالي اردن 797 نفر بود. اين تعداد در سال 1988 به 2658 نفر رسيد. 20 درصد اين تعداد را زنان تشكيل ميدهند كه بيشتر آنها در كالجهاي عمومي شاغلند. در سال 1988، زنان عضو هيئت علمي در دانشگاهها 14 درصد و در بخش كالجهاي عمومي 29 درصد بود.
نظام ردهبندي اعضاي هيئت علمي در اردن نيز امريكايي بوده و به ترتيب عبارتند از: مربي، استاديار، دانشيار، استاد. ارتقاي مرتبه نيز براساس سابقه و كيفيت تدريس و امر تحقيق و انتشار مقاله و كتاب صورت ميگيرد.
ميزان پذيرش دانشجو در جدول شماره يك و در بين سالهاي 1980 تا 1988 نشان داده شده است. با مطالعه اين جدول دو نكته روشن ميگردد: نكته اول افزايش قابلملاحظه دانشجو در رشتههاي علوم انساني است. نكته دوم افزايش پيوسته و ثابت تعداد دانشجويان در رشتههاي علمي است. دليل افزايش تعداد دانشجويان رشتههاي علومانساني را ميتوان افزايش تعداد دانشجويان دختر دانست كه در سال 1980 يك سوم كل دانشجويان را تشكيل ميدادند و حال آنكه اين رقم به 49 درصد در سال 1988 رسيد.
رشد تعداد دانشجويان دختر در كالجهاي عمومي عيانتر است. تقريباً از هر 10 دانشجوي كالجهاي عمومي 6 نفر دختر هستند، در حاليكه اين رقم در دانشگاهها 4 دختر به ازاي هر 10 دانشجوست.
نظام تحصيل در مقطع كارشناسي و تحصيلات تكميلي نيز امريكايي بوده و براساس نظام واحدي، انتخاب درس و استاد و تحقيق و امتحان است. هر دانشجو در پايان ترم امتحان ميدهد و ميتواند حداقل 15 واحد انتخاب كند.
نتيجه
با عنايت به شاخصها و آمارهاي موجود و با توجه به وضعيت سياسي، اقتصادي و فرهنگي اردن، آموزش عالي در اردن رشد چشمگيري داشته است. اين كشور با تربيت نيروي تحصيلكرده دانشگاهي به كشورهاي خاور ميانه نيروي متخصص صادر ميكند. اين نيروهاي تحصيلكرده با حضور در كشورهاي منطقه عموماً كشورهاي عربي و نفتخيز ـ موجب درآمد ارزي براي كشور خود ميشوند و هم در بخشهاي مختلف صنعتي، خدماتي و... باعث رونق اقتصادي در كشور خود شدهاند.
جدول شماره يك
دانشگاهها
پيش از معرفي دانشگاههاي اردن يك موضوع حائز اهميت است. در معرفي دانشگاهها، به اسامي دانشگاههايي برخواهيد خورد كه در كناره باختري رود اردن قرار دارند. وضعيت اين مناطق هنوز مشخص نيست و از آن جهت در ذيل دانشگاههاي اردن مطرح شدهاند كه هنوز كشور مستقل فلسطين وجود ندارد. اين دانشگاهها تاكنون زيرنظر وزارت آموزش عالي اردن به فعاليت مشغول بودهاند.
دانشگاه اردن (در امان)
اين دانشگاه كه در واقع بزرگترين و اولين دانشگاه جامع اردن است، در سال 1962 تأسيس شده است، يعني 16 سال پس از استقلال اين كشور (اردن در سال 1946 استقلال خود را به دست آورد). دانشگاه دولتي است و به صورت مستقل اداره ميشود. به دو زبان عربي و انگليسي در آن تحصيل ميشود. سال تحصيلي نيز از سپتامبر تا اگوست است. داراي 950 عضو هيئت علمي و 23 هزار دانشجوست.
فهرست دانشكدههاي اين دانشگاه به شرح زير است:
دانشكده ادبيات دانشكده اقتصاد و علوم اداري
دانشكده علوم دانشكده شريعت (مطالعات اسلامي)
دانشكده پزشكي دانشكده پرستاري
دانشكده كشاورزي دانشكده تعليم و تربيت
دانشكده مهندسي و تكنولوژي دانشكده حقوق
دانشكده تربيت بدني دانشكده داروسازي
دانشكده دندانپزشكي
دانشگاه بيتلحم (در ساحل غربي رود اردن)
اين دانشگاه در سال 1973 تأسيس شده است. دانشگاهي خصوصي است كه كليساي كاتوليك روم آن را تأسيس كرده است. سال تحصيلي از سپتامبر تا ژوئن است و به دو زبان عربي و انگليسي در آن تحصيل ميشود.
كتابخانه اين دانشگاه صد هزار عنوان كتاب دارد. دانشگاه 132 عضو هيئت علمي تمام وقت و 52 عضو هيئت علمي پارهوقت دارد. تعداد دانشجويان نيز 1842 نفر است.
دانشگاه داراي چهار كالج، يك دانشكده و مؤسسه است.
1. كالج ادبيات شامل
گروه آموزشي زبان عربي
گروه آموزشي زبان انگليسي
گروه آموزشي علوم اجتماعي
گروه آموزش علوم انساني
2. كالج علوم شامل گروههاي آموزشي
شيمي رياضيات
علوم زندگي
3. كالج مديريت تجاري
4. كالج آموزش (تعليم و تربيت)
دانكشده پرستاري
مؤسسه مديريت هتل
دانشگاه بيرزيت (در ساحل غربي رود اردن)
تاريخچه اين دانشگاه به سال 1924 بازميگردد. در اين سال، اين دانشگاه به صورت مدرسه تأسيس شد؛ در سال 1951 به كالج تبديل شد و سرانجام در سال 1975 به عنوان دانشگاه به فعاليت خود ادامه داد.
اين دانشگاه خصوصي است: زمان تحصيل در آن از اكتبر تا ژولاي است و به دو زبان عربي و انگليسي در آن تحصيل و تدريس ميشود. كتابخانه آن نيز بيش از صدهزار عنوان كتاب دارد. 246 نفر عضو هيئت علمي آن بوده و 3010 دانشجو مشغول تحصيلند.
دانشگاه داري 4 دانشكده به شرح زير است:
دانشكده ادبيات
دانشكده علوم
دانشكده تجارت و اقتصاد
دانشكده مهندسي
سه رشته در مقطع تحصيلات تكميلي در آن دايراست كه عبارتند از: كارشناسي ارشد، تعليم و تربيت، كارشناسي مطالعات بينالملل، كارشناسي ارشد در مطالعات عربي و فلسطين.
دانشگاه الخليل (جرون) در ساحل غربي رود اردن
اين دانشگاه ملي در سال 1971 تأسيس شده است. عربي و انگليسي زبانهاي تدريس و تحصيل در آن است. سال تحصيلي نيز از اكتبر تا ژوئن ادامه دارد. كتابخانه دانشگاه داراي 40 هزار عنوان كتاب است. 95 عضو هيئت علمي دارد و 1994 دانشجو در آن مشغول تحصيلند. فهرست اسامي رشتههاي تحصيلي اين دانشگاه به شرح زير است:
عربي
انگليسي
تاريخ
تعليم و تربيت
زيستشناسي
رياضيات
شيمي
دانشگاه علم و تكنولوژي اردن (در اَربد)
اين دانشگاه دولتي است و در سال 1986 بنيان نهاده شد. به دو زبان عربي و انگليسي در آن تدريس ميشود و سال تحصيلي نيز از سپتامبر تا ماه مه است. كتابخانه اين دانشگاه 56707 جلد كتاب دارد. تعداد اعضاي هيئت علمي 356 نفر بوده و تعداد دانشجويان نيز 4690 نفر است.
فهرست اسامي دانشكده به شرح زير است:
دانشكده پزشكي
دانشكده دندانپزشكي
دانشكده مهندسي
دانشكده دارورسازي
دانشكده كشاورزس
دانشكده علوم
دانشكده پرستاري
دانشكده دامپزشكي
علاوه بر آن، اين دانشگاه، داراي يك مركز تحقيقاتي موسوم به مركز تحقيق و توليد كشاورزي نيز هست.
دانشگاه موته (در موته)
اين دانشگاه دولتي در سال 1981 تأسي شده است. به دو زبان انگليسي و عربي در آن تدريس و تحصيل ميشود. سال تحصيلي از اكتبر تا ژوئن است. تعداد كتابهاي موجود در كتابخانه دانشگاه 240 هزار جلد است. 279 عضو هيئت علمي مشغول تدريس و 7193 دانشجو مشغول تحصيلند.
دانشكدههاي آن عبارتند از:
دانشكده مهندسي
دانشكده علوم
دانشكده حقوق
دانشكده اقتصاد و علوم اداري
دانشكده تعليم و تربيت
دانشگاه ملي النجاح (در ساحل غربي رود اردن)
اين دانشگاه خصوصي است و در سال 1977 تأسيس شده است. زبان تحصيل و تدريس عربي است، اما در رشتههاي مربوط به علوم و مهندسي از زبان انگليسي استفاده ميشود. سال تحصيلي از اكتبر تا ژوئن است. كتابخانه آن داراي 82 هزار جلد كتاب است. 491 عضو هيئت هيئت علمي و 4300 دانشجو دارد.
فهرست اسامي دانشكدهها و گروههاي آموزشي آن به شرح زير است:
1 ـ دانشكده علوم
ـ شيمي
ـ زيستشناسي
ـ رياضيات
ـ علوم پزشكي
ـ فيزيك
2 ـ دانشكده تعليم و تربيت
ـ تعليم و تربيت و رواشناسي
ـ روشهاي تدريس
ـ تربيتبدني
3 - دانشكده مهندسي
ـ مهندسي سازه
ـ معماري
4 - دانشكده ادبيات و علوم انساني
ـ زبان عربي
ـ جغرافيا
ـ تاريخ
ـ زبانانگليسي
ـ جامعهشناسي
5 ـ دانشكده اقتصاد و علوم اداري
- اقتصاد
ـ علوم سياسي
ـ مديريت تجاري
ـ حسابداري
6 - دانشكده كشاورزي
ـ دامداري و بهداشت دام
ـ توليد و حفظ نباتات
7 ـ دانشكده هنرهاي عالي
ـ موسيقي
ـ نقاشي و طراحي هنري
8 ـ دانشكده الهيات
علاوه بر اين هشت دانشكده، دانشگاه النجاح داراي دو موسسه وابسته نيز هست:
ـ مركز اسناد، دستنوشتهها و انتشارات
دانشگاه القدس (در بيتالمقدس)
اين دانشگاه نيز خصوصي است و در سال 1979 تأسيس شده است. زبان تحصيل در اين دانشگاه به انگليسي بوده و سال تحصيلي از اكتبر تا اگوست است. كتابخانه آن بيش از پدهزار عنوان كتاب دارد. 130 عضو هيئت علمي داشته و داراي 2200 دانشجوست.
فهرست اسامي دانشكدههاي اين دانشگاه به شرح زير است:
دانشكده مطالعات اسلامي و فقه
دانشكده علوم و تكنولوژي
دانشكده بهداشت
كالج هنر
دانشكده حقوق
دانشكده پزشكي
به علاوه، دانشگاه قدس داراي سه مؤسسه وابسته نيز به اسامي زير است:
- انستيتوي باستانشناسي اسلامي
ـ مركز تحقيقات اسلامي
ـ مركز تحقيقات منطقهاي
دانشگاه باز القدس (در امان)
اين دانشگاه مكاتبهايي و باز در سال 1985 بنيان نهاده شد، اما فاز اول آن در سال 1988 به كار افتاد. داراي 30 عضو هيئت علمي است و تاكنون سه هزار دانشجو را در فاز نخست پذيرفته است.
رشتههايي كه در اين دانشگاه باز تاكنون راهاندازي شده است به شرح زير است:
ـ اطلاح زمين و مناطق روستايي
ـ اصلاح و بهبود خانواده و خانه
ـ سيستمهاي اطلاعرساني و كامپيوتري
ـ تعليم و تربيت
ـ مديريت و شركتداري
رشتههاي بنيادين
دانشگاه يرموك (در اربد)
اين دانشگاه كه ملي بوده و به صورت مستقل اداره ميشود، در سال 1976 تأسيس شده است. به دو زبان عربي و انگليسي در آن تدريس و تحصيل ميشود. سال تحصيلي از اكتبر تا ژوئن است. كتابخانه آن داراي 320 هزار جلد كتاب است.
داراي 665 عضو هيئت علمي و 15745 دانشجوست.
فهرست اسامي دانشكدهها و گروههاي آموزشي اين دانشگاه به شرح زير است:
1ـ دانشكده علوم
ـ زيستشناسي
- زمينسناسي
ـ رياضيات
- شيمي
ـ فيزيك
2ـ دانشكده ادبيات و علوم انساني
ـ زبان انگليسي
ـ جامعهشناسي
ـ تاريخ
ـ مردمشناسي
ـ روزنامهنگاري
ـ زبان عربي
ـ علوم سياسي
ـ مردمشناسي
ـ باستانشناسي
- حقوق
3- دانشكده اقتصاد و علوم اداري
- آمار
ـ مديريت
ـ اقتصاد
ـ حسابداري
ـ مديريت تجاري
4 ـ دانشكده تعليم و تربيت و هنر
- تعليم و تربيت و هنر
ـ موسيقي
ـ تربيت بدني
5 - دانشكده تربيت بدني
6 - مطالعات اسلامي
7 ـ دانشكده مهندسي كاربردي هجاوي
ـ علوم كامپيوتر
ـ مهندسي برق (قدرت)
علاوه بر اين، دانشگاه يرموك داراي چندين موسسه وابسته نيز هست كه فهرست اساميي آنها به شرح زير است:
ـ موسسه باستانشناسي و مردمشناسي
ـ مركز زبان
ـ مركز مطالعات اردني
ـ مركز تحقيقات آموزشي و رشد
ـ مركز مشاوره و خدمات اجتماعي
ـ ايستگاه علوم دريايي
ـ مركز فيزيك نظري و كابردي
ـ مركز كامپيوتر و اطلاعرساني
دانشگاه آل البيت (در حومه شهر امان)
اين دانشگاه در سال 1992 تأسيس شده است و دانشگاهي است دولتي. هدف از تأسيس آن نيز ايجاد مركز دانشگاهي بود كه بتواند در كنار آموزش علوم روز، معارف ديني را نيز آموزش دهد. پذيرش دانشجو به صورت رسمي از سال 1995 آغاز شد. در آن سال 1004 دانشجوي مقطع كارشناسي و 130 دانشجوي مقطع كارشناسيارشد تحصيلات خود را آغاز كردند اين رقم در سال 1999 به 1256 دانشجوي مقطع دانشجوي مقطع كارشناسي و 89 دانشجوي مقطع كارشناسي ارشد رسيد. در مجموع 52 درصد دانشجويان اين دانشگاه خارجي هستند
فهرست اسامي دانشكدههاي اين دانشگاه به شرح زير است:
1 - دانشكده حقوق اسلامي (فقه) و مطالعات حقوقي شامل گروههاي آموزشي
2 - دانشكده ادبيات و علوم شامل گروههاي آموزشي
ـ زبان و ادبيات عرب
ـ تاريخ
ـ فلسفه و جامعهشناسي
ـ شيمي
ـ انگليسي و زبانهاي مدرن
ـ روانشناسي و زبانهاي مدرن
ـ روانشناسي و تعليم و تربيت
ـ فيزيك
- زيستشناسي
3 ـ دانشكده اقتصاد و علوم مديريت شامل گروههاي آموزشي
ـ اقتصاد
ـ امور مالي و بانكداري
ـ مديريت تجاري
ـ مديريت عمومي
4 ـ موسسه عالي هنر و معماري اسلامي شامل گروههاي آموزشي
ـ هنر اسلامي
ـ معماري اسلامي
ـ موسيقي
5 ـ موسسه عالي نجوم و علوم فضايي
علاوه بر اين، دانشگاه داراي موسسهايي به نام الحكمه و يك مركز تحقيقاتي موسوم به واحد تحقيقاتي محيط استراتژيك و منابع آب است.
دانشگاه كاربردي البقا
اين دانشگاه دولتي بوده و جديدالتأسيس است. در سال 1996 تأسيس شد و كار خود
را از سال 1997 با پذيرش دانشجو آغاز كرد.
فهرست اسامي دانشكدهها در گروههاي آموزشي آن به شرح زير است:
1 - دانشكده مهندسي
نقشهبرداري
متالوژي
2 - دانشكده علوم كاربردي
ـ علوم پايه
3 - دانشكده تكنولوژي كشاورزي
- مديريت منابع آب و محيط
- حشرات مفيد
ـ كشت و صنعت
4 ـ دانشكده طراحي و مديريت
ـ اقتصاد
ـ مديريت
اين دانشگاه يك موسسه به نام موسسه هنرهاي سنتي اسلامي نيز دارد.
دانشگاه البقا داراي چندين كالج وابسته نيز هست كه اسامي و رشتههاي تدريسي در آن به شرح زير است:
ـ كالج امان (تكنولوژي مهندسي)
پليتكنيك الحسين شامل رشتههاي تكنولوژي ارتباطي، تكنولوژي توليد، سيستمهاي HVAC ، طراحي مكانيكي، برق، نگهداري وسايل الكترونيك، تكنولوژي صنايع شيميايي، تكنولوژي صنايع نساجي، تكنولوژي آب و فاضلاب، تكنولوژي فرايند معدن، تحليل ابزاري و روشهاي آزمايشگاهي، معماري، طراحي مد و لباس، طراحي داخلي، حسابداري، تكنولوژي غذايي
ـ پليتكنيك طفيله شامل رشتههاي تكنولوژي اطلاعرساني، تكنولوژي توليد، سيستمهاي HVAC ، برق، تكنولوژي فرايند معدن، برق اتومبيل، مكانيك اتومبيل، آزمايشگاههاي صنعتي و مدرسهايي.
كالج سلط شامل رشتههاي آموزش كودكان، منابع آموزشي و كتابخانهها، مديريت مالي و بانكداري، مديريت تجاري، حسابداري، مديريت دفتري و منشيگري، طراحي مد و لباس، برنامهنويسي كامپيوتر، آموزش قبل از اشتغال، طراحي داخلي، آزمايشگاههاي پيراپزشكي، ضبط و بايگاني مدارك پزشكي، توليد نبات، معماري، مديريت بازاريابي و توليد محصول.
كالج اربد
كالج عجلون
كالج امان
كالج الزرقا شامل رشتههاي مديريت مالي و بانكداري، مديريت تجاري، حسابداري، طراحي مد و لباس، برنامهنويسي كامپيوتر، آزمايشگاههاي پيراپزشكي، داروسازي، آزمايشگاههاي مدرسهايي وضعي، تكنولوژي غذايي.
كالج معان
كالج شاهزاده عاليا شامل رشتههاي زيان انگليسي، تربيتبدني، آموزش كودكان، آموزش افراد استثنايي، علوم عمومي، منابع آموزشي و كتابخانهها، مديريت مالي و بانكداري، مديريت تجاري، حسابداري، مديريت دفتري و منشيگري، طراحي مد و لباس، مطالعات اسلامي، برنامهنويسي كامپيوتر
كالج شاهزاده رحما برا خدمات اجتماعي
كالج مطالعات ديني الوقاف
كالج مطالعات اسلامي
موسسه مطالعات اسلامي
موسسه مطالعات آماري
موسسه حرفههاي پزشكي يأجوز
موسسه حرفههاي پزشكي اربد
كالج فني ملكه نور
مركز سلطنتي جغرافياي اردن
كالج كشاورزي شوبك
كالج ملكه عاليا
كالج عمومي متوسطه
كالج عربيّه
كالج شاهزاده ثروت
كالج القادسيه
كالج الاندلس
كالج القدس
كالج الخوارزمي
كالج خصوصي الزرقا
كالج المجتمع العربي
كالج الرازي
كالج المجتمع الاسلامي
كالج ابن خلدون
كالج المفرق
كالج قرناطه
كالج قرطبه
كالج شريف نصربن جميل
كالج مطالعات اسلامي شاهزاده حسن
كالج شاهزاده عبدالله
كالج فني شاهزاده فصيل
دانشگاه خصوصي زرقا (در شهر زرقا)
اين دانشگاه خصوصي نيز جديدالتاسيس است و در سال 1997 تأسيس شده است.
دانشگاه شامل چندين دانشكده است كه در مجموع 20 رشته تحصيلي را شامل ميشود.
1ـ دانشكده اربيت شامل رشتههاي
زبان عربي و زبان انگليسي
زبان و تاريخ ادبيات
2- دانشكده شريعت (مطالعات اسلامي)
اصول دين
3 ـ دانشكده علوم
- كامپيوتر
- زيستشناسي
- شيمي
- فيزيك و فيزيك پزشكي
- رياضيات و آمار
4 ـ دانشكده اقتصاد و علوم اداري
- اقتصاد
- تجارت
- حسابداري
- مديريت بانكي و علوم مالي
5 ـ دانشكده عليم و تربيت
ـ تربيت معلم كودكستان
ـ تربيت معلم
6 ـ دانشكده حقوق
حقوق
7 ـ دانشكده علوم پزشكي
دانشگاه هاشمي (در الزرقا)
اين دانشگاه دولتي در سال 1991 تأسيس شده است و در واقع پنجمين دانشگاه دولتي اردن است. داراي 174 عضو هيئت علمي است. در حال حاضر 2482 دانشجو در اين دانشگاه به تحصيل مشغولند. اسامي دانشكدهها و گروههاي آموزشي اين دانشگاه به شرح زير است:
1 ـ دانشكده علوم و ادبيات
زبان عربي
رياضيات
شيمي
فيزيك
زبان انگليسي
علوم كامپيوتر
علوم زيستشناسي
2 ـ دانشكده اقتصاد و علوم اداري
ـ اقتصاد
ـ مديريت تجاري
ـ حسابداري
ـ امور مالي و بانكداري
3 ـ دانشكده علوم تعليم و تربيتي
ـ بنيادهاي آموزش و مديريت
ـ برنامههاي آموزشي و آموزش
ـ روانشناسي آموزشي
4 ـ انيستيتوي زمين، آب و محيط شامل گروههاي آموزشي
ـ زمين و علوم محيطي
ـ مديريت آب و محيط
- مديريت زمين
5 - دانشكده مهندسي
ـ مهندسي سازه
- مهندسي صنعتي
ـ مهندسي مكانيك
- مهندسي برق و كامپيوتر
ـ مهندسي الكترونيك
ـ مهندسي زيستپزشكي
6 ـ دانشكده علوم بهداشت
ـ علوم پزشكي آزمايشگاهي
ـ تغذيه باليني و علم تغذيه
- فيزيوتراپي
- راديوگرافي
7 ـ دانشكده تربيتبدني و علوم ورزشي
ـ توانبخشي ورزشي
ـ تربيت بدني
8 ـ دانشكده پرستاري
- پرستاري
كالجها
پليتكنيك (مدرسه فني) حُصن (در حُصن)
اين كالج در سال 1981 تأسيس شده است. داراي 60 عضو علمي و 800 دانشجوست. طي دورههاي 2 ساله و در رشتههاي فني مدرك صادر ميكند.
كالج دانشگاهي برا مهندسي كاربردي (ذرامان)
اين كالج در سال 1975 تأسيس شده است. داراي دورههاي دو ساله كارداني و چهار ساله كارشناسي ارشد است. 91 عضو هيئت علمي و 800 دانشجوست. طي دورههاي 2 ساله و در رشتههاي فني مدرك صادر كند.
كالج دانشگاهي براي مهندسي كاربردي (ذرامان )
اين كالج در سال 1975 تأسيس شده است. داراي دورههاي دو ساله كارداني و چهار ساله كارشناسي است. 91 عضو هيئت علمي و 2000 دانشجو دارد. فهرست اسامي گروهاي آموزشي اين كالج به شرح زير است:
- مهندسي الكترونيك
- مهندسي مكانيك
ـ مهندسي شيمي
ـ مهندسي سازه
مركز آموزش آمار اردن (در امان)
اين مركز در سال 1964 بنيان نهاده شده است. هدف از تشكيل آن، تربيت نيروهاي مورد نياز دولت و ديگر داوطلبان و علاقهمندان در زمينه آمار است.
دانشگاه اردن براي زنان (در امان)
اين دانشگاه در سال 1991 تأسيس شده است. كتابخانه آن داراي 34700 عنوان كتاب است. 124 عضو هيئت علمي و 1350 دانشجو دارد.
كالج دانشگاهي سميه براي تكنولوژي (در امان)
تأسيس اين كالج به سال 1991 بازميگردد. اين كالج در رشتههاي مربوط به مطالعات كامپيوتر مدرك ليسانس ميدهد. داراي 10 عضو علمي و 120 دانشجو است.
كالج اجتماعي طولكرم (در ساحل غربي)
اين كالج در سال 1931 تأسيس شده است. كتابخانه آن 30 هزار عنوان كتاب دارد. داراي 27 عضو هيئت علمي و 400 دانشجوست. اين كالج به تربيت معلم در رشتههاي كشاوزي، علوم، رياضيات، علوم كامپيوتري، عربي، مطالعات اسلامي، مطالعات اجتماعي، زبان انگليسي و تربيت بدني ميپردازد.
+ نوشته شده در جمعه بیست و پنجم بهمن ۱۳۹۲ ساعت 14:10 توسط دکتر رضافاضلی
|
بنده رضا فاضلی استادیار جامعه شناسی در حوزه علم و آموزش عالی که تا کنون کارها ی زیر را در این حوزه به چاپ رسانیده ام: