پاكستان3
فعاليتهاي دانشگاهها را كميسيون اعتبار آموزش دانشگاهي هماهنگ ميكند. اين كميسيون در سال 1974 ايجاد و جايگزين شوراي بين دانشگاهي شده است. بررسي نيازهاي مالي دانشگاهها، برنامه ريزيهاي پنجساله به منظور گسترش دانشگاهها و به طور كلي برنامههاي آموزشي و پژوهشي و گسترش مؤسسات مختلف آموزش عالي را در كشور زير نظر دارد و در مورد بهبود آموزش دانشگاهي به دانشگاهها رهنمود ميدهد.
به منظور رفع مشكلات مالي دانشگاهها، دولت فدرال از سال 1979 تأمين كليه هزينههاي دانشگاهها را به عهده گرفته است. فعاليتهاي بين دانشگاهي توسط كميته معاونان دانشگاه و هيأت بين دانشگاهي پاكستان هماهنگ ميشود كه وظايف آن هماهنگي پژوهشها، مبادله اطلاعات، حفظ استانداردهاي آموزش و آزمونها، پيشنهاد گسترش، برقراري ارتباط با كشورهاي خارجي و ارزشيابي دانشنامههاي تحصيلي است.
آموزش عالي در دوران بوتو
نقطه عطف تحول در آموزش عالي را بايد در خلال سالهاي دهه هفتاد جستجو كرد، چه دوران ملي كردن مؤسسات آموزشي و عصر رونق و فعاليت بخش خصوصي در همين زمانها اتفاق افتاده است.
سياست آموزشي سال 1972 اصول و اهداف زيرين را براي آموزش عالي تصويب و به مرحله اجرا در آورد.
1- پذيرش دانشجويان، بعد از كالجهاي پيش دانشگاهي.
2- تشويق مطالعات عالي و تحقيقات تخصصي.
3- تشويق معلمان براي افزايش توان علمي خود و كمك به آماده نمودن آنان براي انجام وظايف خاص.
4- ايجاد برنامههاي مشورت و راهنمايي دانشجويان و سامان دادن به آنها.
5- فراهم آوردن لابراتوارهاي مدرن و ايجاد كتابخانههاي مجهز و پيشرفته.
6- هماهنگ كردن برنامههاي دانشگاهها و كالجها.
پس از استقلال تنها دانشگاهي كه در كشور فعاليت داشت، دانشگاه پنجاب بود كه در سال 1873 تأسيس گرديده بود. چنين مينمايد كه تحصيلكردگان اين دانشگاه، نقش مهمي در فرايند تحول و توسعه آموزش در پاكستان داشتهاند. البته در بخش شرقي كشور -بنگلادش امروزي - يك دانشگاه مشغول فعاليت بود.
از سال 1947 به بعد توجه به آموزش عالي هميشه يكي از اهداف گردانندگان كشور بوده است. در دهه اول استقلال (57-1947) تأسيس و گشايش دانشگاهها رشدي قصاعدي داشت و در سال 1971 پس از تقسيم كشور و جدايي بنگلادش از پاكستان، تعدادي از اين مؤسسات آموزش عالي كه در پاكستان شرقي قرار داشتند (5عدد) سهم كشور تازه استقلال يافته بنگلادش شدند و از اين بابت هم ضربهاي ديگر بر سيستم آموزشي اين كشور وارد آمد. در سال 1971 تنها 7 دانشگاه در اين كشور وجود داشت و پس از آن در دوره ذوالفقار علي بوتو (77-1972) آموزش، ملي شد و تعداد دانشگاهها به 13 عدد رسيد. در سالهاي اخير نيز 7 دانشگاه جديد به تعداد اين مؤسسات آموزش عالي اضافه شده است. سياست آموزشي در سال 1972 موجب تحول عمدهاي در بخش آموزش عالي گرديد. بر مبناي اين سياست آموزشي، كوششهايي براي ارتقاي سطح آموزش صورت گرفت. از جمله 8 مركز مطالعات عالي در دانشگاههاي مختلف تأسيس گرديد كه هدف از تأسيس آنها مطالعه و تحقيق در زمينههاي خاص تخصصي در ارتباط با منابع طبيعي و صنعتي هر منطقه براي ادامه جريان پيشرفت اقتصادي و اجتماعي كشور بود. علاوه بر اين مراكز مطالعات عالي، چند مركز تحقيقاتي جديد هم در رشتههاي مختلف علوم پايه و علوم اجتماعي براي توسعه دورههاي M_Phill ، دكتري و فوق دكتري و برنامههاي مافوق دكتري در رشتههاي تربيتي تأسيس گرديد.
آموزش عالي دوران ضياء الحق
در سال 1979 يك سياست جديد آموزشي اعلام گرديد، خطوط برجسته اين سياست عبارتند از:
1- تجديد نظر در مواد آموزشي و تهيه كتابهاي جديد با هدف حمايت از ايدئولوژي اسلامي با حفظ استانداردهاي بالاي آموزشي.
2- تأسيس يك مركز ملي براي آموزش علوم و تشكيل مركز تجهيزات آموزش ملي براي پيشرفت علوم و تكنولوژي.
3- ايجاد برنامه تربيت استادان دانشگاهها و كالجها در آكادمي ملي آموزش عالي وابسته به كمسيون اعتبارات دانشگاهها.
4- تأسيس دو دانشگاه براي زنان در لاهور و كراچي.
5- اجازه تأسيس كالج و مدارس خصوصي براي متقاضيان.
6- تغييرات اساسي ساختاري: جايگزين كردن سيستم چهار دورهاي آموزشي به جاي سيستم سه دورهاي آموزشي قبلي.
همين سياست با اندكي تغيير در زمان ضياءالحق، غلام مصطفي جاتويي و بي نظير بوتو اجرا گرديد و هم اكنون نيز در حال اجرا شدن است.
مقاطع تحصيلي آموزش عالي در پاكستان
1- دوره كالج: كساني كه مايلند به دانشگاه راه يابند و دوره تحصيلات عاليه را بگذرانند، بايد دو سال دوره كالج را سپري نمايند. آنها با در دست داشتن مدرك متريك (matric) بنا به رشتههاي مختلف دانشگاهي و متناسب با نمرات اخذ شده، رشتهاي را براي ادامه تحصيل انتخاب مينمايند. از كساني كه بالاترين نمره را در دوره متريك به دست آورده باشند در رشته علوم تجربي (Faculty oF science) سطح پاييني برخوردار هستند.
2- دوره ليسانس: مدرك ليسانسي كه به دانشجويان داده ميشود به شرح زير است :
- ليسانس علوم تجربي B.SC (Bachlor of scince) ، اين نوع مدرك به كساني داده ميشود كه پس از گذراندن دوره كالج در رشته تجربي وارد دانشگاه شده و دو سال در رشتههاي رياضيات، علوم كامپيوتر، فيزيك، برق، زيستشناسي و شيمي ادامه تحصيلي داده باشند.
- ليسانس علوم انساني B.A (Bachlor of Arts) ، اين مدرك تحصيلي به كساني داده ميشود كه پس از گذراندن دوره كالج در رشته علوم انساني وارد دانشگاه شده و در رشتههايي از قبيل علوم سياسي، علوم اجتماعي، حقوق، اقتصاد، بازرگاني، زبان انگليسي و...ادامه تحصيل داده باشند. در تمامي اين رشتهها و در دورههاي تحصيلات كالج و ليسانس دروس زبان انگليسي، اسلاميات و مطالعات پاكستان اجباري ميباشد.
3- دوره فوق ليسانس دو سال و شامل دو گروه زير است:
فوق ليسانس علوم انساني M.A(Master of Arts)
فوق ليسانس علوم تجربي M.Sc(Master of Science)
4- دوره M.Phill(Master of Philosophy) ، پس از اخذ مدرك فوق ليسانس، دانشجويان ميتوانند براي دست يابي به مدرك M.Phill (مدركي بين فوق ليسانس و دكترا) در دانشگاه ثبت نام نمايند. دوره تحصيل در اين مقطع دو سال ميباشد.
5- دوره دكترا (Doctor of philosophy) . دانشجويان اين دوره يك سال در كلاس حضور مييابند و هر سه ماه يك بار امتحاني از آنها به عمل ميآيد و در صورت توفيق در امتحانات، موضوعي براي تحقيق و بررسي به آنها سپرده ميشود و دانشجويان ظرف حداكثر 7 سال به تحقيق و مطالعه پيرامون آن ميپردازند و تز خود را ارائه ميدهند و بعد از موفقيت، مدرك دكتري را اخذ مينمايند.
تعداد دانشگاههاي پاكستان 22 مجموعه آموزشي ميباشد كه شامل 10 دانشگاه عمومي، 7 دانشگاه حرفهاي يا فني (مهندسي، كشاورزي) و 2 دانشگاه ديگر هم يكي دانشگاه آزاد اقبال و ديگري دانشگاه بين المللي اسلامي كه با همكاري و بودجه عربستان سعودي اداره ميشود.به غير از دانشگاههاي دولتي دانشگاه پزشكي آقاخان نيز دانشگاهي خصوصي است.
تعداد دانشجويان از 5084 نفر در سال 61-1960 به 56705 در سال 1981 افزايش يافت كه اين رقم افزايش 11 درصد در دو دهه را نشان ميدهد.
تعداد دانشجويان در سال 1970، 1975 و 1978 به ترتيب 114980، 127932، 153536 نفر بوده است و در سال 70، نسبت به سال 1975، 2/2% رشد داشته است كه در اين دوره نسبت به ميانگين 1/6% آسيا كمتر بوده است و مجموع تعداد استادان از 3439 نفر در سال 1970 به 6239 در سال 1978 رسيده كه افزايش سالانه 2/10% را نشان ميدهد كه در مقايسه با رشد 6/5% قاره آسيا در سالهاي 81-1970 در حد بالاتري قرار داشته است.
دانشگاههاي پاكستان
1- دانشگاه آقاخان
اين دانشگاه در سال 1983 در كراچي به منظور بهبود امور پزشكي تأسسيس گرديد. زبان آموزشي اين دانشگاه انگليسي است. سرپرستي آن را آقاخان رهبر فرقه اسماعيليه، به عهده دارد و تنها دانشگاه بخش خصوصي پاكستان بشمار ميرود. گفته ميشود همه ساله تعدادي از دانشجويان اسماعيلي مذهب با بورسيهاي كه توسط دانشگاه به آنها داده ميشود در اين دانشگاه تحصيل ميكنند. كالج پرستاري وابسته به دانشگاه توسط بنياد آقاخان در سال 1980 ايجاد گرديده است. دانشگاه داراي يك بيمارستان 721 تختخوابي است. اين دانشگاه با دانشگاه هاروارد ، مك گيل (كانادا) و مك مستر (كانادا) همكاري دارد. استاد رشته مطالعات اسلامي آن H.M.Jafri است. كتابخانه اين دانشگاه داراي 201 هزار جلد كتاب است. مؤسسه توسعه آموزش از ديگر مؤسسات وابسته به دانشگاه است.
2- دانشگاه كشاورزي فيصلآباد
اين دانشگاه قبلاً وابسته به دانشگاه پنجاب بود و با نام كالج كشاورزي پنجاب فعاليت ميكرد. در دوره بوتو و در سال 1973 در پي بالا بردن توان عدم در دانشگاهها بعضي از كالجهاي پرجمعيت به دانشگاه ارتقاء يافتند و بدين ترتيب اين كالج نيز به دانشگاه تبديل شد. اين كالج از سال 1906 فعاليت خود را آغاز نموده و از قديميترين مؤسسات آموزشي پاكستان محسوب ميشود. اين دانشگاه با كمك «هيأت هماهنگي تحقيقات كشاورزي» مزرعه و درياچهاي مصنوعي احداث نموده است كه تحقيقات كشاورزي، دامي و آبزيان را در آنجا انجام ميدهند. دانشگاه داراي 6 دانشكده ميباشد:
1- دانشكده كشاورزي 2- دانشكده جامعهشناسي روستائي و اقتصاد كشاورزي 3-دانشكده مهندسي كشاورزي و تكنولوژي 4- دانشكده علوم 5- دانشكده دامپزشكي 6- دانشكده دامپروري.
كالج دامپزشكي لاهور نيز از جمله مراكز وابسته به اين دانشگاه ميباشد.
3- دانشگاه آزاد كشمير
به دنبال تقاضاي مردم كشمير از رئيس جمهور (ضياء الحق) در مورد تأسيس يك دانشگاه، در سال 1980 اين دانشگاه در مركز جامو و كشير تأسيس شد كه زبان آموزشي انگليسي اردو ميباشد. هدف مسئولين دانشگاه اين است كه از مهاجرت جوانان كشميري به ساير دانشگاههاي كشور جلوگيري كنند. اين دانشگاه داراي مدارس، كالجها و انستيتوهاي وابسته بسياري است كه به تعدادي از آنها اشاره ميشود:
1-كالج دانشگاهي مظفر آباد 2-كالج مهندسي و تكنولوژي ميرپور 3-كالج علوم اداري كوتلي 4-كالج مطالعات كشاورزي راوالاكوت 5-كالج زنان مظفرآباد 6-انستيتو مطالعات كشمير 7-انستيتو تربيت معلم ميرپور 8-انستيتو مطالعات اسلامي ميرپور 9-كالج اقتصاد خانواده 10-كالج نساجي و طراحي.
در اين دانشگاه 25 درصد دانشجويان از پرداخت شهريه معاف هستند و 25 درصد نيز نيمي از شهريه را ميپردازند به دانشجويان ممتاز و برخي دانشجويان ديگر از طريق رئيس جمهور بورس تعلق ميگيرد. بنياد Fauji هم در اين دانشگاه براي پرسنل ارتشي بورسيه خاصي در نظر گرفته است. د رسال 1997 تعداد اساتيد آن 247 نفر و تعداد دانشجويان آن 1155 نفر گزارش شده است.
بنده رضا فاضلی استادیار جامعه شناسی در حوزه علم و آموزش عالی که تا کنون کارها ی زیر را در این حوزه به چاپ رسانیده ام: